Expositie

“Mij spreekt de blomme een tale”.
Expositie van foto’s, keramiek, bloemen en planten.

Pandhoven in Utrecht
Een Pandhof is de binnenplaats van een klooster, die gebruikt werd als begraafplaats, kruiden/siertuin en plaats voor contemplatie. Vaak lag er een overdekte omgang omheen met kleine zuilen. Het ontwerp is praktisch en tegelijkertijd symbolisch: een kruisvorm met onderverdelingen, in het midden vaak  een bron. De ommuring biedt bescherming aan de planten, maar nodigt ook uit tot inkeer. Bovendien verwijst de tuin naar de Paradijstuin èn naar de nederigheid en zuiverheid van Maria, die vergeleken wordt met een besloten tuin. Ook de functie van de aanplant is meer dan alleen nuttig: door kleur, geur en legendes verwijzen de bloemen en planten naar Christus, Maria en heiligen.
De drie Utrechtse pandhoven behoorden bij kerken, die beheerd werden door kanunniken: mannen die samen woonden en het gebed en vieringen in de kerk gaande hielden. Door verschillende oorzaken zijn de tuinen in verval geraakt. Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw zijn er pogingen gedaan de tuinen te reconstrueren of opnieuw in te richten. Dank zij volhardende vrijwilligers groeien en bloeien de Pandhoven van de Pieterskerk, de Domkerk en Pandhof Sinte Marie en hebben nu elk een eigen karakter.

Van de oorspronkelijke Pandhof van de Pieterskerk uit de 11e eeuw  is slechts een klein deel bewaard gebleven. In deze intieme schaduwtuin zijn planten te vinden die in de bijbel voorkomen of door hun naam verwijzen naar Bijbelse personen. 
De Pandhof Sinte Marie, die behoorde bij de Mariakerk, dateert uit het einde van de 12e eeuw en is voor een deel afgegrensd door een romaanse zuilengalerij. Het is een open zonnige hof, met  onder meer (geneeskrachtige) kruiden en Bijbelse planten. Ze doet haar naam eer aan, door de vele planten gewijd aan Maria en een “zodenbank”, een zitplaats bekleed met gras en planten. Informatie over de planten en hun betekenis zijn te vinden op de website: http://www.pandhofsintemarie.nl/

Gotische architectuur en een zuilengalerij omgeven de Pandhof van de Dom. Op de plaats van de reeds lang verdwenen 14e eeuwse binnentuin is in 1962 een symmetrische tuin van 23 vakken ingericht, de paden werden bestraat met keitjes. Sinds 1975 is het een kruidensiertuin naar middeleeuws model, maar modern is het kleurenschema dat wordt gebruikt voor de beplanting. De website geeft hiervan een goed beeld. http://pandhofvandedom.nl/

Bloemen-  en plantensymboliek
In voor-christelijke mythen, legenden en folkloristische gebruiken speelden bloemen en planten een rol. Daarvan is veel overgenomen in de christelijke traditie, na een kleine aanpassing ……

Er is een hernieuwde belangstelling voor ontstaan de afgelopen decennia in protestantse en katholieke kerken. Kerktuinen worden aangelegd in grote steden en op het platteland, in de bloemschikkingen voor kerkelijk gebruik wordt rekening gehouden met de kleuren van het kerkelijk jaar en er wordt geëxperimenteerd met de symboliek van vorm en getal. Velen van ons ervaren de tuin en tuinieren als bron van levensvreugde en spiritualiteit. Daar wilden wij graag iets mee doen als tentoonstellingscommissie van de Domkerk. De expositie in de Domkerk is te zien van 21 juni tot en met 15 augustus.

Wil Arts
Tentoonstellingscommissie Domkerk


Meer informatie:
http://www.samen-aan-tafel.nl/kerktuinen
http://www.symbolischschikken.nl/themas/maria/

Literatuur: Tini Brugge 
-    Geheimen uit de kloostertuin. Tuinbeleving als inspiratiebron. 
-    Bloemen geven zin. Symbolische bloemsierkunst voor liturgie en bezinning. 
-    Bloemen in beeld. Symbolisch bloemschikken rond 40 thema’s. 
-    Bloemen voor Maria. Vrouw, moeder en mantelzorger. De betekenis van Mariabloemen in eigentijds bloemschikken aan de hand van Bijbelse thema’s. (Bij de tentoonstelling over Maria in het Catharijneconvent).