Geloofsgetuigen

JANUARI
1               Naamgeving en besnijdenis van onze Heer Jezus Christus – Christusfeest
2               Basilius de Grote – bisschop en leraar van de kerk
4               Kaj Munk – predikant en martelaar
6               Epifanie, openbaring van de Heer aan alle volken – Christusfeest
17             Antonius Abt – kluizenaar
25             De roeping van Paulus – apostel
26             Martinus Nijhoff – dichter
31             Menno Simons – leraar van de kerk

FEBRUARI
2               Opdracht van de Heer in de tempel – Christusfeest
18             Maarten Luther – leraar van de kerk
21             Johannes Hermanus Gunning jr.  – leraar van de kerk
25             Johann Christoph Blumhardt – predikant

MAART
5               Hermann Friedrich Kohlbrugge – predikant en leraar van de kerk
7               Perpetua en Felicitas – martelaressen
12             Gregorius de Grote – bisschop en leraar van de kerk
17             Gertrudis van Nijvel – abdis
19             Jozef van Nazareth
21             Benedictus van Nursia – abt en stichter van de benedictijnen
23             Oscar Arnulfo Romero – bisschop en martelaar
25             Aankondiging van de Heer aan Maria – Christusfeest
26             Ludger – bisschop en verkondiger van het geloof

APRIL
4               Martin Luther King – predikant en martelaar
9               Dietrich Bonhoeffer – predikant en martelaar
21             Anselmus van Canterbury – bisschop en leraar van de kerk
25             Marcus – evangelist
29             Catharina van Siena – leraar van de kerk

MEI
2               Athanasius – bisschop en Leraar van de Kerk
4               Jeremia – profeet
9               Nikolaus Ludwig von Zinzendorf – stichter van de hernhutters
10             Jesaja – profeet
14             Anna Maria van Schurman – dichteres
27             Johannes Calvijn – leraar van de kerk
30             Henriëtte Swellengrebel – diacones
31             Guido de Brès – leraar van de kerk

JUNI
7               Paul Gerhardt – predikant en dichter
17             Salomo – profeet en koning van Israël
24             Geboorte van Johannes de Doper – profeet
25             Zuster Bertken – kluizenares
29             Petrus en Paulus – apostelen

JULI
4               Willem Adolf Visser ’t Hooft – predikant en leraar van de kerk
6               Johannes Hus – leraar van de kerk en martelaar
11             Ottho Gerhard Heldring – predikant
12             Desiderius Erasmus – leraar van de kerk
                 Nathan Söderblom – bisschop en leraar van de kerk
15             Vladimir van Kiev – verkondiger van het geloof
19             Bernulphus – bisschop
20             Elia – profeet
22             Maria Magdalena – ‘apostelgelijke’ | Kerkwijding Domkerk
23             Ezechiël – profeet
25             Jacobus Major – apostel
27             Titus Brandsma – priester en martelaar
28             Johann Sebastian Bach – componist
29             Maria, Marta en Lazarus – vrienden van Jezus

AUGUSTUS
6               Gedaanteverandering van de Heer – Christusfeest
11             Clara van Assisi – stichter van de clarissen
15             Ontslapen van Maria – Christusfeest
19             Hanna en Samuël – profeten
20             Bernard van Clairvaux – abt en leraar van de kerk
                 Geert Grote – stichter van de broederschappen van het gemene leven
                 William Booth – stichter van het Leger des Heils
28             Aurelius Augustinus – bisschop en leraar van de kerk

SEPTEMBER
1               Jozua – profeet
4               Mirjam en Mozes – profeten
                 Albert Schweitzer – strijder voor vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping
5               Elizabet en Zacharias – profeten
12             Marten Micron – predikant en leraar van de kerk
17             Dag Hammarskjöld – strijder voor vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping
21             Matteüs – apostel en evangelist
29             Michaël en alle engelen
30             Eusebius Hiëronymus – kluizenaar en leraar van de kerk

OKTOBER
2               Johan van der Werf – predikant
4               Franciscus van Assisi – stichter van de franciscanen
8               Sara, Rebekka, Lea en Rachel – aartsmoeders
15             Teresa van Avila – leraar van de kerk
17             Ignatius van Antiochië – bisschop en martelaar
18             Lucas – evangelist

NOVEMBER
1               Allerheiligen
                 Gisbertus Voetius – leraar van de Kerk
                 Hugo Distler – componist
7               Willibrord – ‘apostel der Nederlanden’
11             Martinus van Tours – bisschop         
                 Hendrik Kraemer – predikant
15             Jacobus Revius – dichter
21             Henriette Roland Holst – dichteres
22             Caecilia – martelares
25             Isaac Watts – dichter

DECEMBER
6               Nicolaas – bisschop
7               Ambrosius – bisschop en leraar van de kerk
10             Karl Barth – leraar van de kerk
11             Jochen Klepper – dichter
12             Ruth – profeet
17             Daniël – profeet
21             Tomas – apostel
23             Abraham, Isaak en Jakob – aartsvaders
24             David – profeet en koning van Israël
25             Geboorte van onze Heer Jezus Christus – Christusfeest
26             Stefanus – diaken en eerste martelaar
27             Johannes – apostel en evangelist
28             Onschuldige kinderen van Bethlehem – martelaren
 
 
 
JANUARI
1 Naamgeving en besnijdenis van onze Heer Jezus Christus
Christusfeest
Op 1 januari viert de kerk het feest van de Naamgeving en besnijdenis van onze Heer Jezus Christus. Op de achtste dag na zijn geboorte is hij, volgens de voorschriften van Gods Thora, besneden en daarmee opgenomen in het verbond van Abraham. Daarbij heeft hij de naam Jezus meegekregen als proclamatie en programma: God redt.
 
2 Basilius de Grote († 379)
bisschop en leraar van de kerk
Als monnik gaf Basilius de regel voor het kloosterleven van de Oosters Orthodoxe kerk. Als bisschop en leraar was hij een steunpilaar voor de kerk als geheel, vooral tijdens de vervolging door de ariaanse keizer Valens. Groot was hij, niet in wereldse zin, maar als geestelijk leider. Hij stierf op 1 januari 379, maar zijn gedenkdag is 2 januari.
 
4 Kaj Munk (1898 – 1944)
predikant en martelaar
Kaj Munk was een Deens toneelschrijver, dichter en predikant. Na zijn studie theologie was hij van 1924 tot zijn dood predikant in Vedersö in Jutland. Zijn bekendste werk was ‘Ordet’ (het Woord), waarin hij getuigt van zijn vertrouwen in de kracht van het geloof. Vanwege zijn verzet tegen de geest van het nationaalsocialisme, werd hij op 4 januari 1944 door de Gestapo vermoord.
 
6 Epifanie, openbaring van de Heer aan alle volken
Christusfeest
Op 6 januari viert de kerk het feest van de verschijning van de Heer aan alle volken. Volgens het verhaal dat de evangelist Matteüs over de geboorte van Jezus vertelt, worden deze volken vertegenwoordigd door drie ‘magiërs uit het Oosten’. Zij komen onder het geleide van een ster naar Jeruzalem om een nieuwe koning te huldigen. Op gezag van de Schriftgeleerden vinden zij die in Bethlehem, de stad van koning David.
Epifanie vormt samen met het feest van de geboorte van Jezus (op 25 december) een soort ellips met twee brandpunten: Op Kerstmis wordt gevierd dat God in de hemel zijn Zoon op aarde geboren doet worden als een vredestichter te midden van de mensen die hij liefheeft. Op Epifanie wordt dan gevierd dat deze mens niet alleen in Israël vrede wil stichten, maar dat heel de wereld daarnaar uitziet. Het feest van Epifanie omvat, naast ‘Driekoningen’, ook de gedachtenis van de Doop van de Heer en de Bruiloft te Kana. De (veertigdagen)tijd van Kerst en Epifanie loopt t/m 2 februari, het feest van de Opdracht van de Heer in de tempel.
 
17 Antonius Abt (251 – 356)
kluizenaar
Als rijke Egyptenaar, geboren in 251, voelde Antonius zich aangesproken door de woorden van Jezus die de rijke jongeman vroeg al zijn bezit te verkopen en hem na te volgen. Hij gaf zijn comfortabele bestaan op en trok zich terug in de woestijn. Daar werd hij door velen bezocht die hem om raad kwamen vragen. Hij is de eerste ons bekende monnik. Antonius stierf in 356 op 105-jarige leeftijd. Zijn gedenkdag is 17 januari.
 
25 De roeping van Paulus
apostel
Op 25 januari gedenkt de kerk de roeping van Paulus, de apostel die het geloof in Jezus bracht naar Azië en Europa. Door het verstaan van de Heer als het licht voor zijn leven heeft hij gemeenten gesticht en de kerk opgebouwd met vuur en enthousiasme. Door zijn geschriften spoort hij ook ons aan hem te volgen in zijn verwachting van het toekomende Rijk.
 
26 Martinus Nijhoff (1894 – 1953)
dichter
Martinus Nijhoff, geboren in 1894, was schrijver, vertaler en lid van ‘De blauwe schuit’, een verzetscollectief van kunstenaars. Hij was voor alles degene die poëzie wist te scheppen uit omgangstaal. Hij was medewerker aan de Nieuwe Psalmberijming en schreef Bijbelse spelen. Zo gaf hij mee vorm aan een nieuwe, hedendaagse geloofstaal. Hij stierf op 26 januari 1953.
 
31 Menno Simons (1496 – 1561)
leraar van de kerk
Menno Simons was aanvankelijk pastoor in Witmarsum, waar hij in 1496 geboren was. Door twijfel overmand verliet hij de Rooms Katholieke Kerk en sloot zich aan bij de Anabaptisten (Wederdopers). Al spoedig trad hij op als leidsman van de vreedzame doopsgezinden, die zich tot heden naar hem noemen: Mennonieten. Menno's ideaal was een gemeente die de wereldse gezindheid aflegt. Menno Simons stierf op 31 januari 1561 te Wüstenfelde (Noord Duitsland).
 
FEBRUARI
2 Opdracht van de Heer in de tempel
Christusfeest
Op 2 februari viert de kerk het feest van de Opdracht van de Heer in de tempel (in de volksmond: Maria Lichtmis). In het voetspoor van het joodse reinigingsritueel ten behoeve van moeders die hun eerstgeboren zoon ontvingen, werd Jezus, 40 dagen na zijn geboorte, de tempel binnengedragen (Lucas 2, 24). Daar waren Simeon en Anna aanwezig die in hem de beloofde verlosser van Israël zagen en hem bezongen als het `licht dat straalt over de volken'.
 
18 Maarten Luther (1483 – 1546)
leraar van de kerk
Maarten (Martin) Luther, geboren in 1483 in Eisleben (Duitsland), studeerde rechten, trad toe tot een klooster en werd in 1507 benoemd tot docent Bijbelwetenschap aan de universiteit van Wittenberg. Door zijn studie van de Bijbel kreeg hij zicht op misstanden in de kerk. Hij probeerde de leer van de kerk te zuiveren. Bekend werden Luthers 95 stellingen op de deur van de slotkapel in Wittenberg, gericht tegen de aflaathandel. Zijn belangrijkste credo was sola gratia, alleen door genade. Hij stierf in zijn geboorteplaats op 18 februari 1546.
 
21 Johannes Hermanus Gunning jr. (1829 – 1905)
leraar van de kerk
De theoloog Johannes Hermanus Gunning jr. was een van de grondleggers van de ethisch-orthodoxe richting in de vroegere Nederlandse Hervormde Kerk. Deze probeerde een verbinding te zoeken tussen de orthodoxe theologie en de moderne tijd en wetenschap. Dat zoeken naar verbindingen typeerde hem. Hij bracht verschillende richtingen in de kerk bijeen en stond door zijn aandacht voor de eredienst aan de basis van de latere liturgische beweging. Gunning geldt als een van de grootste theologen van de Protestantse Kerk in Nederland. Hij stierf op 21 februari 1905.
 
25 Johann Christoph Blumhardt (1805 – 1880)
predikant
Johann Christoph Blumhardt was predikant in het piëtistische Möttlingen (Württemberg, Duitsland), waar in 1844 een opwekkingsbeweging ontstond. Hij is de vader van de ‘Möttlinger Beweging’, die genezing en bevrijding als een wezenlijk onderdeel van de christelijke gemeente zag. Zijn devies was: ‘Jezus is overwinnaar’. Blumhardt stierf op 25 februari 1880. Zijn werk werd voortgezet door zijn zoon Christoph Blumhardt. Hun opwekkingsbeweging werd naar Nederland gehaald door ds. Wim Plug, die in 1946 pastoraal centrum ‘De Hezenberg’ oprichtte in Hattem. Het centrum bestaat nu nog als GGZ-instelling.
 
MAART
5 Hermann Friedrich Kohlbrugge (1803 – 1875)
predikant en leraar van de kerk
Hermann Friedrich Kohlbrugge was een van de markantste theologen uit het midden van de negentiende eeuw. Hij legde in zijn geschriften en prediking grote nadruk op de betekenis van de bijbel. Daarin onderscheidde hij zich van de nogal vrijblijvende houding die gangbaar was in de kerk van die tijd. In tegenstelling tot wat toen algemeen gebruikelijk was, legde hij de nadruk op de gelijkwaardigheid van het Oude en het Nieuwe Testament, de twee delen van de heilige Schrift. Ook maakte hij, in het spoor van Augustinus en Luther, ernst met de overtuiging dat de ware levensheiliging van een christen nooit een tegenprestatie is, maar een geschenk van de genade van Christus. Hij wordt gezien als een voorloper van theologen als Karl Barth en Kornelis Heiko Miskotte. Van 1847 tot aan zijn dood op 5 maart 1875 was Kohlbrugge predikant in de kleine Niederländisch-reformierte Gemeinde in Wuppertal-Elberfeld in Duitsland (Nordrhein-Westfalen).
 
7 Perpetua en Felicitas († 203)
martelaressen
De eerste een aanzienlijke jonge vrouw, de andere een slavin die zwanger is. Perpetua en Felicitas werden in 203 in de arena van Carthago (Noord-Afrika) ter dood gebracht, omdat zij weigerden hun geloof af te zweren. Hun voorbeeld heeft velen in de loop der eeuwen bemoedigd het geloof in Christus niet op te geven. Hun gedenkdag valt op 7 maart.
 
12 Gregorius de Grote (540 – 604)
bisschop en leraar van de kerk
Gregorius de Grote probeerde, als paus en monnik, te leven als ‘Dienaar van Gods Dienaren’. Aangevuurd door de Geest legde hij de Schriften uit, organiseerde hij de Kerk en haar liturgie en onderwees hij de gelovigen en ongelovigen in Europa in barmhartigheid, recht en naastenliefde. Het ‘gregoriaans’ is naar hem genoemd, omdat hij wordt gezien als de verzamelaar en vaststeller van het tot dan toe bekende kerkmuzikale repertoire, in de westerse kerk vooral getypeerd door haar zuivere eenstemmigheid. Gregorius overleed op 12 maart 604. In sommige kerken wordt hij echter herdacht op de datum van zijn benoeming tot paus, op 3 september in het jaar 590.
 
17 Gertrudis van Nijvel (626 – 659)
abdis
Gertrudis van Nijvel was een dochter van de Frankische hofmeier Pepijn I van Landen en zijn vrouw Itta. Ze was geletterd en bezat een grote kennis van het evangelie en de kerkvaders. Van jongs af aan voelde zij roeping tot een religieus, en daarmee zelfstandig, leven. Een huwelijksaanzoek sloeg ze af. Na de dood van Pepijn stichtte zij met haar moeder een klooster in hun kasteel in Nijvel, ten zuiden van Brussel. Het is het eerste vrouwenklooster waar een bibliotheek werd aangelegd. Met een spinnerij, weverij en borduurafdeling voor kerkelijke gewaden voorzagen zij in hun levensonderhoud. Als de pelgrims, aan wie het klooster gratis onderdak verleende, het gastenverblijf verlieten, werden zij uitgeluid met een ‘minnedronk’ van water uit de bron van de kerk, de St. Geerteminne. Deze bestaat tot op de huidige dag. Gertrudis stierf op 17 maart 659.
 
19 Jozef van Nazareth
Over Jozef van Nazareth wordt in het Nieuwe Testament weinig vermeld. In de evangeliën volgens Matteüs en Lucas komt hij alleen voor in het geboorteverhaal en in de beschrijvingen van de eerste jaren van Jezus. Hij stamde uit het geslacht van David, was timmerman van beroep en verloofd met Maria. Toen Jozef vernam dat zijn verloofde zwanger was, wilde hij van haar scheiden. Toen een engel hem echter vertelde wat er gaande was, trouwde hij met Maria en nam haar bij zich in huis. Met deze erkenning werd hij tot een vader van Jezus en schiep hij een koninklijk kader waarbinnen Jezus op kon groeien. Zijn gedenkdag is 19 maart.
 
21 Benedictus van Nursia (480 – 547)
abt en stichter van de benedictijnen
Benedictus van Nursia werd geboren in 480. Als jongeman ontvlucht hij het studentenleven en trekt zich terug in een grot in het Sabijnse gebergte, waar hij drie jaar als kluizenaar leeft. In 529 sticht hij het klooster op de Monte Cassino. Met zijn regel – met de gelofte van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid – heeft hij de grondslag gelegd voor heel het westers kloosterleven. Het getijdengebed, waarin de Benedictijnse spiritualiteit verankerd is, wil adem en hartslag zijn waarbinnen mensen tot zichzelf kunnen komen of ‘in gesprek met God’. Benedictus wordt herdacht op 21 maart.
 
23 Oscar Arnulfo Romero (1917 – 1980)
bisschop en martelaar
De moord op zijn vriend, de Jezuïet Pater Rutilio Grande, op 12 maart 1977, bracht een radicale omkeer in de houding van de tot dan toe gezagsgetrouwe bisschop Romero. Een maand daarvoor was hij benoemd tot aartsbisschop van El Salvador. Die dag in maart heeft hij later benoemd als de dag van zijn ‘tweede bekering’. Vanaf dat moment was het zijn diepste overtuiging dat de kerk, wil ze aan haar roeping beantwoorden, midden in de wereld moet staan. En dat zo concreet mogelijk. Vanwege díe levenshouding is hij, op 23 maart 1980, lafhartig vermoord terwijl hij met zijn mensen de eucharistie vierde.
 
25 Aankondiging van de Heer aan Maria
Christusfeest
Op 25 maart, negen maanden voor kerst, viert de kerk de Aankondiging van de Heer. De engel Gabriel kondigt Maria de geboorte van Jezus aan. Het is het feest van de menswording van Christus, maar ook het feest waarop we gedenken hoe Maria beeld van Israël en de gemeente is. Zij toont zich ontvankelijk voor het woord van de bevrijding: ‘Mij geschiede naar uw Woord’!
 
26 Ludger (742 – 809)
bisschop en verkondiger van het geloof
Op 26 maart valt de gedenkdag van Ludger, de laatste grote missionaris die preekte en kerken bouwde en herstelde te midden van de Friezen en Saksen en later bisschop werd van Münster. Geboren in Utrecht (Zuilen), ontving hij, op advies van Bonifatius, onderricht aan de Domschool bij Gregorius van Utrecht. Later bekwaamde hij zich in Engeland, onder Alcuin, verder in de theologie. Toegerust en aangevuurd door het evangelie werd hij lichtdrager in een donkere wereld. Hij ordende de chaos en schiep rust in de veranderende culturen aan de randen van het Karolingische rijk. Ludger stierf en ligt begraven in Werden (Essen, D), in het daar door hem gestichte klooster.
 
APRIL
4 Martin Luther King (1929 – 1968)
predikant en martelaar
Martin Luther King Jr. was de geestelijk en politiek leider van de zwarte bevolking in de Verenigde Staten halverwege de twintigste eeuw. Bevlogen en onvermoeibaar ging hij zijn mensen voor in de geweldloze strijd om gelijke rechten onder de blanke machthebbers. Hierbij combineerde hij de evangelieboodschap ‘Hebt uw vijanden lief’ met Gandhi’s leer van geweldloze weerbaarheid. In 1964 ontving King de Nobelprijs voor de vrede. Op 4 april 1968 werd hij vermoord, 39 jaar oud. Hij heeft dat zien aankomen, maar onaangetast bleef zijn vertrouwen in de verwerkelijking van zijn droom ofwel zijn geloof in het Koninkrijk Gods.
 
9 Dietrich Bonhoeffer (1906 – 1945)
predikant en martelaar
Dietrich Bonhoeffer, afkomstig uit een aristocratisch en artistiek milieu, begon met een wat vrijblijvende belangstelling aan zijn studie in de theologie. Onder invloed van Karl Barth werd hij een gedreven Christen, die de navolging van zijn Heer volstrekt serieus nam: hij werd pacifist, verzette zich tegen het nazisme en nam het op voor de joden. Als docent had hij grote invloed op de ideeën en de levenswijze van zijn studenten, maar overheid noch kerk waren daarvan gediend. Hij ging dan ook naar Amerika, waar hij meer gehoor vond. Maar in 1939 keerde hij naar Duitsland terug: daar lag zijn taak. Hij ging in het verzet, werd opgepakt en op 9 april 1945, vlak voor de capitulatie, opgehangen. Zowel zijn verzet tegen het kwaad als zijn overgave aan de Eeuwige vormen een blijvende inspiratiebron.
 
21 Anselmus van Canterbury (1033 – 1109)
bisschop en leraar van de kerk
Bisschop Anselmus van Canterbury (overleden op 21 april 1109) wist in zijn theologische geschriften geloof en wetenschap met elkaar te verbinden. Men noemt hem daarom wel de ‘Vader van de scholastiek’ (leerstellige wijsheid, combinatie tussen filosofie en theologie). Wie de kunst van het zuiver redeneren over God verstaat, komt bij de geloofswaarheden van de kerk uit, betoogde hij. In zijn hoofdwerk ‘Waarom God mens werd’ beredeneerde hij, dat God wel mens moest worden, om in lijden en sterven voor eens en altijd plaatsvervangend te boeten voor de zonden van alle mensen. Deze opvatting staat ook in de meeste protestantse kerken nog recht overeind, tot op de huidige dag.
 
25 Marcus
evangelist
Marcus was volgens het evangelie dat hij schreef, aanwezig bij de arrestatie van Jezus in Getsemane. Een nieuwsgierige jonge man, die wilde weten wat er met deze bijzondere rabbi gebeu­ren zou. Hij had die nacht zijn huis in grote haast verlaten, want hij had niet meer dan een los kleed om zich heen geslagen. Toen de tempelwachters ook hem dachten te arresteren, liet hij het kleed in hun handen achter en vluchtte naakt weg. Later komen we Marcus tegen als metgezel van de apostelen Paulus en Petrus.
Het is niet onwaarschijnlijk dat het evangelie van Marcus in Italië en misschien zelfs in Rome is geschreven. De belangrijkste boodschap van het boek is dat er met de komst van Jezus een nieuwe tijd is aangebroken: Jezus verkondigt dat Gods koninkrijk nabij is. Het evangelie roept de lezers op in Jezus te geloven en hun leven aan dat geloof aan te passen. Een belangrijk mo­tief hierbij is de terugkerende vraag: wie is Jezus?
De relieken van Marcus werden in 9e eeuw uit Alexandrië geroofd, waar hij na de dood van zijn metgezel Paulus zou hebben gewerkt en de marteldood gestorven. Ze bevinden zich thans in de San Marco van Venetië.
 
29 Catharina van Siena (1347 – 1380)
leraar van de kerk
Catharina van Siena werd geboren als jongste in het kinderrijke gezin van een stoffenverver. Ondanks aandringen koos ze niet voor het huwelijk, maar trad toe tot de lekenorde van Dominicus en wijdde zich aan ziekenzorg. Rondom haar vormde zich een kring van leerlingen. Haar mystieke geschriften (een ‘Dialoog’ en 383 brieven) prijzen Gods barmhartigheid en ademen een grote liefde voor Christus en zijn kruisgang. In haar gedenken wij een vrouw, die in én buiten haar orde velen tot een geestelijk voorbeeld was, maar ook invloed had in politieke en maatschappelijke verhoudingen. Zo wist zij de terugkeer te bewerken van paus Gregorius XI vanuit Avignon naar Rome, waarmee een eind kwam aan de ‘Babylonische ballingschap’ van de pausen (1309-1377). Zij stierf op 29 april 1380.
 
MEI
2 Athanasius (+/- 295 – 373)
bisschop en leraar van de kerk
Athanasius, die nog hevige christenvervolgingen had meegemaakt, werd in 328 tot opvolger van zijn oom Alexander tot patriarch van Alexandrië gewijd. Hij was een fel bestrijder van het arianisme (de leer dat Jezus niét van hetzelfde wezen van de Vader is). Volgens Athanasius is de herschepping van de mens alleen reëel als zijn verlosser waarlijk God is. Vanwege zijn vasthoudendheid en belangrijke rol op het Concilie van Nicea (waar de belangrijkste geloofsbelijdenis van de kerk werd vastgelegd), wordt hij wel de 'vader van de rechtzinnigheid' genoemd. Hij moest vijfmaal in ballingschap, in totaal 20 jaar. Van de ‘Geloofsbelijdenis van Athanasius’ is hij waarschijnlijk niet de auteur, maar wel van ‘Verleidingen in de Woestijn’, het levensverhaal van de heilige Antonius. Athanasius stierf op 2 mei 373.
 
4 Jeremia
profeet
Jeremia (de HEER sticht), zoon van Hilkia, wordt gerekend tot de 'grote profeten' van het Oude Testament van de Bijbel. Hij werd geboren in Anatot, even ten noorden van Jeruzalem. Hij wordt vooral herinnerd als een felle criticaster van de politiek-religieuze verhoudingen in het koninkrijk Judea, die uiteindelijk leidden tot de val van Jeruzalem in 587 v. Chr., het begin van de Babylonische ballingschap.
Zijn profetieën werden niet altijd enthousiast ontvangen door de heersende kringen. Hij mocht na waarschuwingen voor de naderende verwoesting van de tempel in Jeruzalem het tempelcomplex niet meer betreden, en koning Jojakim liet rollen met Jeremia's uitspraken verbranden. Nadat koning Nebukadnessar Jeruzalem had ingenomen, koos Jeremia ervoor in de stad te blijven en niet in ballingschap te gaan. Niet veel later was de situatie echter zo gevaarlijk geworden dat landgenoten hem dwongen met hen te vluchten naar Egypte. Ondertussen vertelt het verhaal dat hij een akker aankoopt in Jeruzalem, als teken van hoop dat er ooit terugkeer uit de ballingschap zal zijn.
 
9 Nikolaus Ludwig von Zinzendorf (1700 – 1760)
stichter van de hernhutters
Reeds als jongen, opgevoed in een Piëtistisch klimaat, werd Nikolaus Ludwig van Zinzendorf geraakt door de liefde van Christus. Als student zag hij in Düsseldorf een schilderij van Christus met de doornenkroon, met als onderschrift: "Dit heb Ik voor u gedaan, wat doe jij voor Mij?". Een vraag, die in zijn leven bleef doorwerken. De liefde van Christus bewoog hem om op zijn landgoed een toevlucht te scheppen voor verdreven Moravische Broeders. De kolonie kreeg de naam Herrnhut (onder de hoede van de Heer). Ook in Nederland vestigden zich Hernhutters, voornamelijk in Zeist (sinds 1746). Vele broeders en zusters stelden hun leven in dienst van de zending - wereldwijd. Aan Zinzendorf danken wij, behalve vele liederen, ook de Losungen, de door loting bepaalde dagteksten, die nog steeds in vele talen gedrukt worden. Zinzendorf stierf te Herrnhut op 9 mei 1760.
 
10 Jesaja
profeet
Het optreden van de profeet Jesaja valt in de regeringsperiode van de Bijbelse koningen Achaz en Hizkia, vlak voor de Babylonische ballingschap (6e eeuw v.Chr.). Zijn profetische teksten zijn verzameld in het Bijbelboek Jesaja, dat in drie delen is op te delen. De naam ‘Jesaja’ betekent: ‘De Heer is mijn heil’. Dat is ook de kernboodschap van het tweede en derde deel. Deze zijn gericht op het volk dat in ballingschap leeft. Aan dat volk wordt troost, heil en rechtvaardigheid beloofd. De teksten van Jesaja spelen een grote rol in de evangeliën waar Jezus en de betekenis van zijn leven worden beschreven. De gedenkdag van Jesaja is op 10 mei.
 
14 Anna Maria van Schurman (1607 – 1678)
dichteres
Anna Maria van Schurman was een uitzonderlijk begaafde en wetenschappelijk invloedrijke vrouw, een ‘feministe avant la lettre’. Ze woonde aan de koorkant van de Utrechtse Domkerk en behoorde tot de kring van de theoloog Voetius, bij wie zij – verborgen achter een gordijn – college liep. Zij had bezwaren tegen de verstarring die in de kerk van haar tijd gaande was. Haar betrokkenheid bij de groep van Jean de Labadie, een Waalse predikant die zich van de kerk afkeerde, duidt op haar piëtistische levensinstelling: vroomheid van gemoed en een leven dat daarmee overeenstemt. Wij gedenken haar als een van de eerste vrouwen die haar talenten ten volle inzetten voor kerk, wetenschap en samenleving. Ze stierf op 14 mei 1678 in Walthastate, het laatste toevluchtsoord van de labadisten in Wieuwerd (Friesland).
 
27 Johannes Calvijn (1509 – 1564)
leraar van de kerk
Hervormer van Geneve en Straatsburg, die opkwam voor de vrijheid van het protestantse geloof en daarvan rekenschap aflegde in zijn Institutie. Hij was voornamelijk beïnvloed door het humanisme en het gedachtegoed van Luther, in Straatsburg verbreed onder invloed van Martin Bucer. Hij ordende de gereformeerde traditie en het bijbehorende kerkelijke leven. Zijn gedachtegoed vond met name ingang in Frankrijk, Nederland en Engeland. Hij stierf op 27 mei 1564.
 
30 Henriëtte Swellengrebel (1810 – 1874)
diacones
Henriëtte Swellengrebel groeide op in Utrecht in een Hervormd gezin, dat open stond naar de samenleving. Zij onderging de invloed van het Reveil. Als jonge vrouw nam zij deel aan de activiteiten van de vrouwenvereniging ‘Tabitha’, die tot doel had armen van alle gezindten te ondersteunen. Geïnspireerd door de oprichting van diaconessenhuizen in Kaiserswerth en Parijs nam zij vanaf 1844 deel aan de vergadering ter voorbereiding van de vestiging van een diaconessenhuis in Utrecht. Dit huis werd op 4 november 1844 in gebruik genomen. Aan dit huis, waarin aanvankelijk alleen zieke vrouwen en meisjes werden opgenomen, heeft zij vanaf 1845 als directrice (‘besturend zuster’) haar beste krachten gegeven. Het werk van de diaconessen in zorg aan en ondersteuning van de zieken stond in het teken van de dienende liefde. Volgens Henriëtte Swellengrebel moest een diacones beschikken over ‘liefde, zelfverloochening, oplettendheid en bedaardheid’. In Swellengrebel herdenken wij een vrouw die, om met Nicolaas Beets te spreken, ‘een sieraad is geweest in de christelijke gemeente, evenals Tabitha. Zij heeft het Woord van haar Heer verstaan: “Ik was ziek en gij hebt Mij bezocht¼..”’. Henriëtte overleed op 30 mei 1874.
 
31 Guido de Brès (1522 – 1567)
leraar van de kerk
Guido de Brès werd geboren in Bergen (Mons, België). Reeds op jonge leeftijd maakte hij de bewuste keus voor de protestantse geloofsrichting zoals deze door Luther wordt voorgestaan. Later gaat hij over naar het calvinisme. Hij heeft Calvijn verschillende malen ontmoet en studeerde ook geruime tijd aan de academie van Genève. In de jaren 1552-1559 is hij rondreizend prediker in de Zuidelijke Nederlanden. In 1561 stelde hij de Nederlandse Geloofsbelijdenis op. Deze belijdenis was bedoeld voor de Spaanse overheid om duidelijk te maken dat de calvinisten geen radicale doperse stroming wilde zijn, maar een hervorming (in Bijbelse zin) van de Rooms Katholieke Kerk: ‘wij zijn óók katholiek’. In de nacht van 1 op 2 november 1561 wierp De Brès zijn belijdenis over de muur van het kasteel in Doornik, waar in die tijd de landvoogdes Margaretha van Parma verbleef. In 1565 wordt De Brès opgepakt vanwege zijn calvinistische overtuiging. Hij wordt door de inquisitie veroordeeld tot de doodstraf en opgehangen op 31 mei 1567.
 
 
JUNI
7 Paul Gerhardt (1607 – 1676)
predikant en dichter
Paul Gerhardt, Luthers predikant in o.a. Berlijn, heeft ons vele tijdloze, piëtistische liederen nagelaten, oorspronkelijk bestemd voor koor en huiselijk gebruik. Zijn componisten gaven ze uit. Pas na zijn dood werden ze ook in de eredienst gezongen.
Paul Gerhardt had het tijdens de gruwelijke 30-jarige oorlog als herder en leraar natuurlijk niet gemakkelijk. Bovendien werd hij uit het ambt gezet; hij weigerde te beloven zich nooit hatelijk uit te laten over de Calvinisten. Hij had die neiging ook niet, maar deze “gewetensdwang” vond hij onverdraaglijk. Ten slotte: hij verloor in korte tijd drie van zijn vier kinderen en zijn echtgenote.
Nog altijd kunnen zijn ‘Liederen van Lof, Dank en Vreugde’ bemoedigen en troosten. Ze moeten zijn geschreven door een oprecht gelovig mens, die wist waar hij het over had.
Gerhardt overleed op 7 juni 1676.
 
17 Salomo
profeet en koning van Israël
Salomo was de zoon van David en Bathseba, en troonopvolger van koning David. Hij bouwde de eerste tempel in Jeruzalem. In de verhalen over zijn leven wordt hij geroemd om zijn wijsheid. Verschillende boeken, zoals Prediker, Hooglied en andere wijsheidsliteratuur, worden traditiegetrouw aan hem toegeschreven. In de psalmen wordt hij bezongen als de koning van de vrede, aan wie de volken hulde komen brengen. In hem komt de messiaanse gestalte in het bijzonder aan het licht. De Messias wordt dan ook, zoals hij was, ‘zoon van David’ genoemd. Salomo’s gedenkdag valt op 17 juni.
 
24 Geboorte van Johannes de Doper
profeet
Op 24 juni, een half jaar voor kerst, viert de kerk het feest van de geboorte van Johannes de Doper. Hij is de zoon van Zacharias en staat in de lijn van Israëls profeten als hij bij de rivier de Jordaan mensen oproept tot bekering en hen doopt. Ook Jezus zal zich door hem laten dopen. Op de kentering van het jaargetij (na de langste dag in de zomer) gedenken we de omkeer die Johannes predikte en hoe hij wees op Jezus, wiens geboorte we bij de andere omkering van het jaargetij vieren (de Doper wordt kleiner, Jezus groter). Licht en donker spelen in deze feesten een cruciale rol.
 
25 Zuster Bertken (1427 - 1514)
kluizenares
Berta Jacobs was de dochter van Jacob van Lichtenberg, kanunnik van de Utrechtse Domkerk, proost van de Pieterskerk. Op dertigjarige leeftijd liet zij zich inmetselen in een kluis in de Buurkerk, waar zij na 57 jaar, op 25 juni 1514, overleed. Zij was tijdens haar leven zeer gezien, niet alleen om haar diepe, mystieke vroomheid, maar ook om de goede raad die zij van hoog tot laag wist te geven op allerlei gebied. Na haar dood werd een bescheiden literair oeuvre gevonden in haar cel: enkele meditatieve teksten, gebeden en negen liederen. Zij heeft onder invloed gestaan van de Moderne Devotie. In de Choorstraat, bij de huidige bruidswinkel, vinden we in het plaveisel een gedenksteen waar haar kluis zich bevond. Haar vader werd in de Domkerk begraven, een rest van de epitaaf is leesbaar in de noorderkooromgang.
 
29 Petrus en Paulus
apostelen
Petrus en Paulus worden wel de zuilen van de kerk genoemd. Zij zijn waarschijnlijk de twee belangrijkste figuren uit de begintijd van de kerk; ieder met zijn eigen achtergrond en visie. De een beleed als eerste van allen het geloof in Jezus als de Messias; de ander legde dit geloof aan velen uit. De een was een van de twaalf apostelen van Jezus; de ander draagt de titel apostel als ‘eretitel’. De een richtte zich vooral tot de Joden; de ander tot de heidenen.
Hun gezamenlijke gedachtenis - op 29 juni - komt voort uit de traditie die stelt dat beiden op deze datum de marteldood stierven. Het geeft echter ook aan dat zij gewaardeerd worden in hun streven naar eenheid binnen de gemeenten, met al hun verscheidenheid en vanuit hun eigen achtergrond. Zo is hun gedachtenis nog steeds van belang voor de verdeelde kerk van vandaag die nog steeds het streven naar eenheid als grote uitdaging heeft, een eenheid die rust op het gedeelde, en door deze apostelen verkondigde, geloof in Jezus Christus.
 
JULI
4 Willem Adolf Visser ’t Hooft (1900 – 1985)
predikant en leraar van de kerk
Willem Adolf Visser ’t Hoofd is jarenlang secretaris-generaal van de Wereldraad van Kerken geweest. De eenheid van de kerk lag hem na aan het hart. Zijn naam zal verbonden blijven met de geschiedenis van kerk en oecumene. Er is een boek verschenen over zijn leven. Het heeft als titel: ‘Fisherman of the Ecumenical Movement’. Zijn devies luidde: “Heel de kerk voor heel de wereld”. Hij stierf op 4 juli 1985.
 
6 Johannes Hus (+/- 1370 – 1415)
leraar van de kerk en martelaar
Johannes Hus leefde van 1370 – 1415 te Bohemen en was RK-priester. Door zijn opvattingen, te weten zijn strijd tegen de kerkelijke misstanden, tegen de hiërarchie en het gezag van de paus, zou hij ‘voorloper van de reformatie’ genoemd kunnen worden.
Hij pleitte ervoor dat men zich aan de bijbel zouden en alle bij(ge)komen(de) zaken zou afschaffen. Ideeën omtrent een nationaal georganiseerde kerk ontstonden in die tijd. Hij had grote aanhang (de hussieten) en mocht zich populair weten.
Het concilie van Konstanz in 1414 veroordeelde echter zijn opvattingen en op 6 juli 1415 werd hij als ketter op de brandstapel ter dood gebracht.
 
11 Ottho Gerhard Heldring (1804 – 1876)
predikant
Hervormd predikant, beïnvloed door het Reveil. Had een open oog voor de geestelijke en maatschappelijke verhoudingen in zijn dagen. In 'Christendom en armoede" schreef hij: 'Iemand die armoede lijdt is veel meer geholpen met goede werkgelegenheid dan met bedeling'. Hij werd vooral bekend door de oprichting van de Heldring-gestichten in Zetten, waarin hij evangelisatie en sociaal werk met elkaar verbond. Tegenwoordig is 'OG Heldring' een particuliere instelling in Zetten, waar jongeren wonen die ernstige gedrags- en vaak psychiatrische problemen hebben. Heldring overleed op 11 juli 1876.
 
12 Desiderius Erasmus (1469 – 1536)
leraar van de kerk
De Augustijner monnik Erasmus was in zijn tijd beroemd in de gehele West-Europese wereld. Hij was taalgeleerde en theoloog en schreef veel boeken en brieven die dankzij de uitvinding van de boekdrukkunst wijdverspreid en alom bekend werden. Hij was het op veel punten eens met Maarten Luther, maar wilde de katholieke kerk van binnenuit hervormen, minder radicaal. Hij was een fel tegenstander van oorlog en principieel pacifistisch. Erasmus stierf op 12 juli 1563.
 
12 Nathan Söderblom (1866 – 1931)
bisschop en leraar van de kerk
Als wetenschapper heeft Nathan Söderblom veel betekend voor de ontwikkeling van de godsdienstgeschiedenis. Daardoor leerde hij ook zijn eigen geloofstraditie en die van andere kerken dieper te verstaan. In 1914 werd hij benoemd tot aartsbisschop van Uppsala (Lutherse kerk in Zweden). Een leven lang geïnspireerd door de oecumenische gedachte was hij ook de bezielende leider van de Conferentie van Stockholm voor "Life and Work" (1925). Wij gedenken hem als pionier van de oecumenische beweging. Zijn sterfdag: 12 juli 1931.
 
15 Vladimir van Kiev († 1015)
verkondiger van het geloof
Vladimir van Kiev, ook wel ‘Prins Vladimir’ of ‘Vladimir de Grote’ van Rusland trouwde, verbaasd door de grote welvaart die daar heerste, met een prinses uit Constantinopel. Hij liet zich daartoe in 988 dopen en spoorde vervolgens zijn volk aan hetzelfde te doen. Met krachtige arm bestreed hij het heidendom, dat hij daarvoor nog juist sterk had gepropageerd. Het was het begin van de Russisch Orthodoxe Kerk, een kerk met een eigen kleur en mystiek, waarin het hemelse het aardse doordringt. Vladimir stierf op 15 juli 1015.
 
19 Bernulphus († 1054)
bisschop
Bernulphus was bisschop van Utrecht van 1027 tot aan zijn dood. Hij geldt als de stichter van de kerken van het Utrechtse Kerkenkruis rondom de Domkerk, waar het hart van zijn goede vriend, keizer Koenraad II van Duitsland, begraven lag. In het oosten de Pieterskerk, in het noorden de Janskerk en in het zuiden de Paulusabdij. De Mariakerk in het westen zou zo'n veertig jaar later volgen. Daarnaast wordt hij gezien als de stichter van een nieuwe Lebuïnuskerk in Deventer. Bernulphus stierf op 19 juli 1054 te Utrecht. Daar werd hij na zijn dood in de crypte van de Pieterskerk bijgezet. Gewoonlijk wordt hij afgebeeld met een romaanse kerk in zijn hand.
 
20 Elia
profeet
De verhalen van de profeet Elia zijn te vinden in het Bijbelboeken I en II Koningen. Elia krijgt daarin de taak het volk Israël en hun koning te vertellen dat ze God vergeten zijn. Het levensverhaal van Elia bevat grote hoogte- en dieptepunten. Een van de bekendste verhalen is de strijd tussen de God van Israël en de priesters van de heidense god Baäl op de berg Karmel. Aan het eind van zijn leven wordt Elia in een vurige wagen ten hemel opgenomen. De profeet Maleachi profeteerde later over zijn terugkomst. Joden verwachten die nog steeds. Het is een van de redenen waarom Elia’s naam ook in het Nieuwe Testament een rol speelt. Sommigen meenden namelijk dat Jezus de teruggekeerde Elia was. In het verhaal van de verheerlijking op de berg wordt duidelijk dat Elia ook alle andere profeten representeert. Mozes, Elia en Jezus vormen samen de sleutelfiguren die de geschiedenis van God en zijn volk Israël verbeelden. Elia wordt herdacht op 20 juli.
 
22 Maria Magdalena
‘apostelgelijke’
Kerkwijding Domkerk
Wij gedenken Maria Magdalena, een vrouw die leefde in de kring rond Jezus van Nazareth. In de loop van de kerkgeschiedenis is zij beurtelings als hoer of als heilige bestempeld. Verschillende evangelieverhalen melden dat de ontmoeting met Jezus haar tot een van angst bevrijd mens maakte. Ze bleef trouw aan Jezus en waar Hij voor stond tot aan het lege graf. Volgens het evangelie van Johannes is Jezus als eerste aan haar verschenen. Haar gedenkdag is 22 juli.
Op deze dag valt ook de gedachtenis van de kerkwijding van de Domkerk in zijn gotische vorm*.
* Deze zin kan op iedere plaats worden aangepast en op de betreffende datum toegevoegd.
 
23 Ezechiël
profeet
De profeet Ezechiël trad op tijdens de Babylonische ballingschap (6e eeuw voor Christus), toen koning Nebukadnessar de koninkrijkjes Juda en Israël veroverd had en velen in ballingschap naar Babel had gedeporteerd. In een reeks profetieën verkondigt Ezechiël de woede van de God van Israël over het verraad van zijn volk dat de afgoden in Gods tempel is gaan vereren. De ballingschap en de verwoesting van de tempel en Jeruzalem zijn de straf. Toch blijft de Heer trouw aan zijn verbond met zijn volk. Hij geeft hoop voor de toekomst. Het volk zal kunnen terugkeren naar Jeruzalem en stad en tempel herbouwen. Ezechiël heeft veel visioenen, die apocalyptisch van aard zijn. De naam Ezechiël betekent ‘God is sterk’. Ezechiëls gedenkdag is 23 juli.
 
25 Jacobus Major
apostel
De apostel Jakobus werd geroepen terwijl hij aan het werk was op het schip van zijn vader Zebedeus, samen met zijn broer, de latere evangelist Johannes. Hij wordt in de traditie Jacobus Major (de meerdere) genoemd, om hem te onderscheiden van Jacobus Minor (de mindere), die ook een leerling van Jezus was, maar later werd geroepen, en schrijver van een nieuwtestamentische brief. Tijdens het driejarige optreden van Jezus volgde Jakobus hem van zeer nabij en werd een van de drie belangrijkste discipelen, Johannes en Petrus. In de Handelingen der Apostelen lezen we dat hij door Herodes met het zwaard ter dood werd gebracht, als eerste van de discipelen of apostelen. Volgens een legende is zijn graf ontdekt op het ‘sterrenveld’ in Santiago de Compostella (Sint Jacob op het sterrenveld), op wat men dacht dat ‘het einde van de wereld’ was. In de middeleeuwen ontstond een zeer uitgebreid netwerk van pelgrimsroutes daarnaartoe. De Sint Jacobsschelp, die bovenop vele kerken langs de routes is te zien, is ook het symbool van de pelgrims zelf. De gedenkdag van Jakobus is 25 juli.
 
27 Titus Brandsma (1861 – 1942)
priester en martelaar
Geboren in Friesland als Anno Sjoerd Brandsma nam hij als karmeliet de kloosternaam Titus aan. Als hoogleraar in Nijmegen bekwaamde hij zich in de kennis van de mystiek. Ook zette hij zich in voor de eenwording van de Oosterse christenen en de Rooms Katholieke Kerk. De richtlijnen voor de katholieke pers, die hij in opdracht van de Nederlandse bisschoppen in 1942 opstelde, waren aanleiding tot zijn gevangenneming. In het concentratiekamp Dachau was hij tot grote steun van zijn medegevangenen. Daar is hij op 26 juli 1942 door een injectie om gebracht. Zijn gedachtenis is, in overeenstemming met de Rooms Katholieke Kerk, op 27 juli.
 
28 Johann Sebastian Bach (1685-1750)
componist
De barokcomponist Johann Sebastian Bach wordt algemeen gezien als een van de grootste en invloedrijkste componisten uit de geschiedenis van de klassieke muziek en wordt door velen beschouwd als een genie. In de behandeling van muzikale vormen en genres bereikt Bach in het samengaan van polyfonie en harmonie een kwaliteit, waarin hij de grenzen van wat tot dan toe gerealiseerd was verre overschreed.
In de kerk gedenken we Bach vooral vanwege zijn werk als kerkmusicus. Zo schreef Bach vijf jaargangen kerkelijke cantates, motetten, een viertal Passionen en talloze orgel- en andere instrumentale werken voor de eredienst. Hij maakte daarbij vooral de vreugde van het Lutherse geloof, de verzoening door de komst van Christus, tot onderwerp van zijn muzikale verkondiging. Vele van zijn werken ondertekende hij met ‘SDG’ (Soli Deo Gloria). Sommigen noemen Bach wel de ‘5e evangelist’. Bach overleed op 28 juli 1750.
 
29 Maria, Marta en Lazarus
vrienden van Jezus
Maria, Marta en Lazarus waren de drie ‘vrienden van Jezus’. Hij genoot in hun huis van hun gastvrijheid, en zij waren van dichtbij getuige van het geheim van de opstanding. Maria kennen we als zittend aan Jezus voeten, luisterend naar zijn woorden en als de vrouw die Jezus’ voeten zalfde. Marta is het beeld van de zorg voor gastvrijheid, ze bedient aan tafel en roept Jezus’ hulp in als Lazarus, hun broer is overleden. Aan deze Lazarus geschiedt tenslotte wat aan Jezus zelf geschieden zal: hij wordt opgewekt uit de dood. De gedenkdag van Maria, Marta en Lazarus is 29 juli, oorspronkelijk alleen de gedenkdag van Marta.
 
AUGUSTUS
6 Gedaanteverandering van de Heer
Christusfeest
Op 6 augustus viert de kerk het feest van de gedaanteverandering van Christus, ook wel Transfiguratie. Het feest grijpt terug op de verheerlijking van Christus op de berg, waar in aanwezigheid van drie van zijn meest nabije leerlingen 'het God-zijn' van Christus werd geopenbaard. Mozes en Elia zijn getuigen van dit mysterie. Sinds de 6e eeuw in het Oosten en sinds de 16e eeuw ook in het westen, is dit feest in de kerkelijke kalender opgenomen op 6 augustus. In het Oosten is het een van de belangrijkste feesten van het jaar. Vandaag de dag is het in de westerse kerken overigens óók gebruik de gedaanteverandering te gedenken op de tweede zondag van de veertigdagentijd.
 
11 Clara van Assisi (+/- 1193 – 1253)
stichter van de clarissen
Geboren uit een rijke en adellijke familie wijdde Clara zich al heel vroeg aan Christus. Ze vastte, deed boete en verzette zich tegen de levenswijze van haar familie. Omstreeks haar achttiende ontmoette zij Franciscus van Assisi. Getroffen door zijn uitstraling als een heilige wilde zij hem navolgen. Ze vluchtte uit huis weg en werd zijn eerste volgeling. Samen met Franciscus was zij de dragende kracht van de kerkelijke vernieuwingsbeweging rond het einde van de twaalfde eeuw. In het klooster van San Damiano schreef zij een regel voor de vrouwelijke volgelingen van Franciscus, de Clarissen. Clara overleed op 11 augustus 1253.
 
15 Ontslapen van Maria
moeder van de Heer
In Jeruzalem werd sinds de 5e eeuw – en later over heel de wereld – op 15 augustus de gedachtenis van het ontslapen van Maria gevierd. Het feest dankt zijn oorsprong aan een viering in een kerk nabij Getsemane rond 500, waar men aan pelgrims haar graf toonde. Met haar sterven komt ook het leven van Maria in beeld, innig verbonden als zij was met Jezus, haar zoon. Zij is het beeld van de kerk die haar Heer in leven en sterven volgt en met haar bidt: ‘mij geschiede naar uw woord’. Door deze innige verbondenheid van Maria met de kerk als lichaam van de Heer en Hem als haar hoofd, is zij ook het beeld geworden van de hoop van de kerk. De hoop om in vrede te sterven en te verrijzen met Christus, en eens met Hem tot leven gewekt te worden in zijn koninkrijk, waarvan Maria zong in haar lofzang, die nog dagelijks in kerken, kloosters en huizen meegezongen wordt.
 
19 Hanna en Samuël
profeten
Moeder en zoon, Hanna en Samuël zijn profetische gestalten uit het Oude Testament. Zij belichamen een nieuw elan waar de dienst aan de HEER van Israël een zaak van gewoonte en bijgeloof geworden was. Hanna, net als aartsmoeder Sara onvruchtbaar, ontvangt net als zij de belofte van een zoon en zingt daarop een lofzang: ‘De HEER helpt de zwakke en de nederige overeind, hij haalt hen uit het stof en uit het slijk’. Maria, moeder van Jezus, zingt het haar later na. Hanna’s zoon Samuël wordt in de tabernakel toegewijd aan de dienst van de HEER. Zijn naam betekent: God verhoort. Deze Samuël brengt Israël weer terug bij zijn dienst aan de God van het verbond. De koningen die hij daartoe op Gods bevel zalft, staan daarbij blijvend onder zijn profetische kritiek. De gedenkdag van Hanna en Samuël valt op 19 augustus.
 
20 Bernard van Clairvaux (1090 – 1153)
abt en leraar van de kerk
De cisterciënzer orde waartoe Bernard van Clairvaux behoorde, reinigde het kloosterleven van uitwassen en overdaad en ging terug naar contemplatie en soberheid. Bernard van Clairvaux geldt als belangrijkste representant van deze orde. Hij had grote invloed op de besluitvorming in kerk en wereld in zijn tijd. Hij schreef vele brieven over geloof en leven. Er zijn 60 preken over het Hooglied van hem bekend, waarin hij over de mystieke liefde van Christus tot zijn kerk mediteert. Hij stierf op 20 augustus 1153.
 
20 Geert Grote (1340 – 1384)
stichter van de broederschappen van het gemene leven
Geboren in 1340 studeerde Geert Grote in Parijs uit een ruime beurs en genoot van het leven. Hij liet zich tot bezinning roepen onder meer door de prior van een klooster in Arnhem, waardoor hij afstand deed van zijn werelds leven.
Zonder priesterwijding begon hij als diaken in de volkstaal te prediken. Zijn kritisch woord richtte zich tot de geestelijken en leken. En ook tegen de bouw van de Utrechtse Domtoren. Hij is de vader van de ‘Moderne Devotie’, een godsdienstig reveil, dat zich richtte tegen de uiterlijke vroomheid van priesters en kloosterlingen.
Met zijn werk zijn nauw verbonden: de stichting van de zusters en broeders van het Gemene (=gewone) Leven. Wij gedenken hem vooral als hoeder van het spirituele leven. Hij schreef vele en veel gelezen brieven. Hij stierf aan de pest op 20 augustus 1384.
 
20 William Booth (1829 – 1912)
stichter van het Leger des Heils
William en zijn vrouw Catherine Booth richtten in 1865 de ‘Christian Mission’ op en organiseerde bijeenkomsten in het Londense East End op zondagen, waar ze redding boden aan degene die dat het meest nodig hadden, waaronder alcoholisten, criminelen en prostituees. Hij opende er ook een soepkeuken, onder het motto ‘een lege maag heeft geen oren’. In 1878 veranderde de naam van die organisatie naar het ‘Leger des Heils’ (Salvation Army) en ook de structuur werd zoals die in het leger was. William Booth en de andere soldaten in Gods leger trokken ten strijde in hun uniform. Booth werd de Generaal, en de andere evangelisten kregen de hun toebehorende rang.
De Generaal stichtte Legerposten in 58 verschillende landen en kolonies, en reisde veel om bijeenkomsten te organiseren. De meningen over het Leger des Heils en William Booth zelf veranderde geleidelijk van minachting naar respect, en William ging op bezoek bij koningen, keizers en presidenten. Ook de kranten gebruikten zijn titel ‘de Generaal’ met eerbied. William Booth overleed op 83-jarige leeftijd op 20 augustus 1912. Hij ligt samen met zijn vrouw Catherine begraven op de Abney Park Begraafplaats in Londen.
 
28 Aurelius Augustinus (354 – 430)
bisschop en leraar van de kerk
Augustinus werd op 13 november 354 geboren in Thagaste, in Numidië, in Noord-Afrika (het huidige Souk-Ahras). Zijn moeder Monica voedde hem op in het christelijk geloof. In zijn ‘Confessiones’ (belijdenissen) schrijft hij hoe hij op een dag een stem hoorde, die zei: ‘Tolle lege’ (neem en lees). Hij ziet dat als het moment van zijn bekering. Hij wordt gedoopt door Ambrosius in Milaan en in 395 bisschop van Hippo in Noord-Afrika. Beroemd is zijn boek ‘De Civitate Dei’ (over de stad Gods). Het is een gedenkteken van zijn filosofische geest. Het bevat 22 boeken, geschreven tussen 413 en 426. Augustinus stierf op 28 augustus 430.
 
SEPTEMBER
1 Jozua
profeet
Jozua, de zoon van Nun, uit de stam Efraïm (Numeri 13, 8), was de helper van Mozes gedurende de woestijnreis en diens opvolger als leider der Israëlieten bij hun intocht in Kanaän. In het Bijbelboek dat naar hem is genoemd staan de verhalen over de inbezitneming van dat land te lezen. De naam Joshua, waarvan Jezus is afgeleid, betekent: de HEER redt. Zijn gedenkdag valt op 1 september.
 
4 Mirjam en Mozes
profeten
Mozes en Mirjam, broer en zus, zouden, samen met hun broer Aaron, een leidende positie bekleden en een belangrijke rol spelen bij de bevrijding van het volk uit Egypte. Mozes werd door God geroepen om het volk uit te leiden uit Egypte naar het beloofde land van melk en honing. Pas nadat de tien plagen Egypte getroffen hebben, luistert de farao naar Mozes en laat het volk gaan. Hij bedenkt zich echter, maar zijn achtervolging loopt stuk op de golven van de Schelfzee. Dan treden Mozes en Mirjam samen naar voren. Ze zingen een loflied op God als bevrijder uit het slavenhuis. Het laat hen zien zoals we hen gedenken: als voorzangers, voorgangers en aanvoerders van het volk Israël. Hun gedenkdag is 4 september.
 
 
4 Albert Schweitzer (1875 – 1965)
strijder voor vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping
Albert Schweitzer werd geboren in de Elzas in 1875. Hij was actief als theoloog, wijsgeer, musicoloog en organist en vooral bekend door zijn werk als zendeling-arts in het ziekenhuis van Lambarene (Gabon), door hem en zijn vrouw gesticht in 1913. Daar is hij op 4 september 1965 gestorven en begraven. Zijn devies: 'Eerbied voor al wat leeft'.
 
5 Elizabet en Zacharias
profeten
Elisabet en Zacharias zijn de ouders van Johannes de Doper. De evangelist Lucas beschrijft de gebeurtenissen rond diens geboorte. De engel Gabriel verschijnt aan de priester Zacharias om de geboorte aan te kondigen. De lofzang van Zacharias, als het kind is geboren, sluit aan bij vergelijkbare situaties in het Oude Testament, waarin vrouwen op hoge leeftijd nog een kind wordt aangezegd. Het lied, waarin de zon opgaat over een volk in duisternis en de vrede zal aanbreken, wordt nog dagelijks gezongen in het ochtendgebed. De gedenkdag van Elisabet en Zacharias is op 5 september.
 
12 Marten Micron (1523 – 1559)
predikant en leraar van de kerk
Marten Micron, afkomstig uit Gent, werd in 1550 voorganger van de Nederlandse vluchtelingengemeente in Londen. Samen met Johannes a Lasco verzorgde hij een uitgave van de liturgie en de kerkorde van deze gemeente. Veel gebruikt is zijn 'Kleine Catechismus' voor kinderen beneden de 12 jaar. Zijn werken en geschriften vormden de basis voor de organisatie van de toenmalige protestantse kerken in Nederland. Micron overleed op 12 september 1559.
 
17 Dag Hammarskjöld (1905 – 1961)
strijder voor vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping
Zweeds econoom, filosoof en politicus. Vanaf 1953 secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Een gedreven bouwer aan de vrede tussen de volken. Hij komt om bij een nooit opgehelderde vliegramp boven voormalig Belgisch Congo en overleed op 17 september 1961, terwijl hij voor zijn werk onderweg was. In zijn bagage wordt “De navolging van Christus” van Thomas à Kempis gevonden, een boek waar hij mee leefde.
Later ontdekt men in zijn huis te New York het manuscript van een sinds 1952 bijgehouden dagboek. Een zeer bondige tekst over zijn verborgen omgang met God. Later uitgegeven onder de titel ‘Merkstenen’. Als enkeling op zoek naar God, buiten de bedding van de Lutherse kerk van zijn jeugd, met een vol en verantwoordelijk maatschappelijk leven, is hij bij uitstek een heilige van onze tijd.
 
21 Matteüs
apostel en evangelist
In het evangelie, dat op zijn naam staat, heet hij Matteüs. Hij wordt door Jezus uit het tolhuis geroepen. Bij Marcus en Lucas heet hij: Levi (de zoon van Alfeus). Over zijn apostolische werkzaamheid zwijgt de geschiedenis. Waarschijnlijk heeft hij aan de Joden in Palestina, voor wie hij het evangelie schreef, ook het Evangelie verkondigd. De inhoud van zijn verkondiging richtte zich met name op het koningschap van Jezus: in Jezus openbaart zich de ware aard van het Bijbelse koningschap. Volgens de overlevering stierf hij de marteldood in Perzië. Hij wordt vaak afgebeeld als mens, omdat zijn evangelie met het geslachtsregister van Jezus begint. Zijn gedenkdag is 21 september.
 
29 Michaël en alle engelen
29 september is de dag van Michaël en alle engelen. Michaël (‘wie is als God?’) komt in het boek Daniël voor als ‘de grote vorst, die de zonen van zijn volk terzijde staat’. In het boek Openbaringen is hij de voornaamste strijder in de hemelse strijd tegen de duivel. De andere aartsengelen zijn Rafael en Gabriel. Tezamen met alle engelen treden ze op als boodschappers van de Heer, ze bezingen zijn lof en volbrengen zijn wil.
 
 
30 Eusebius Hieronymus (349 – 420)
kluizenaar en leraar van de kerk
Eusebius Hieronymus werd in ca 341 geboren in Strido, in de landstreek Dalmatië (Slovenië). Als lid van een welgestelde Romeinse familie ontving hij een goede opleiding onder meer in Rome. Hij bestudeerde de retorica, de ‘kunst van de welsprekendheid’, wat later in al zijn geschriften tot uitdrukking zou komen. In Rome werd hij rond 366 gedoopt. Hierop reisde hij rond en besloot zich terug te trekken om zich als monnik vrij en ongehinderd te kunnen wijden aan Christus en de Bijbelstudie. Dat deed hij in de woestijn van Syrië. In Antiochië werd hij tot priester gewijd, waarna hij naar Rome terugkeerde en secretaris van paus Damasus werd. Omdat hij zich het Hebreeuws en Grieks had eigen gemaakt, kon hij aan een Latijnse Bijbelvertaling maken: de Vulgaat. Deze werd officieel door de kerk aanvaard en is nog steeds in gebruik. Na de dood van paus Damasus hoopte Hieronymus tot paus gekozen te worden. Maar zijn tegenstanders verhinderden dit. Hij vertrok weer naar het Heilig Land en vestigde zich in Bethlehem. Daar stichtte hij een klooster en bleef als geestelijk en wetenschappelijk leider werkzaam tot aan zijn dood, op 30 september 420.
 
OKTOBER
2 Johan van der Werf (1926 – 1979)
predikant
De markante theoloog Johan van der Werf is de kerkvader van het Citypastoraat Domkerk Utrecht en zette die kerk weer midden in de stad en midden in het leven. Hij was theologisch gevormd door Miskotte, Barth en Joodse denkers als Buber, Rosenzweig en Rosenstock-Huessy. In 1970 wordt hij citypastor in de Domkerk, en vormt er een levende gemeente rond de drieslag vieren-leren-dienen. Ook komt er een kerkmuziekpraktijk van de grond. Waar sinds de reformatie de organist het alleenrecht had, worden nu oude tradities opnieuw opgepakt met de Domcantorij en een breed scala aan instrumentalisten. Wat de gemeente op zondag in wekelijkse diensten van Schrift en Tafel viert, wordt door de week in het leerhuis onderbouwd. Het krijgt door werkgroepen en andere gemeente-activiteiten handen en voeten in het dagelijkse leven. De Dom wordt een kruispunt van kerk, stad en wereld, van geloof, cultuur, politiek en maatschappij. Deze gedreven predikant blijft in een tijd van toenemende individualisering denken vanuit begrippen als gemeenschap en gemeente. Hij leert een gelovend leven dat niet totterdood, maar vanuit Pasen naar het Koninkrijk Gods reikt. Van der Werf sterft ontijdig op 2 oktober 1979.
 
4 Franciscus van Assisi (1181/82 – 1226)
stichter van de franciscanen
Afkomstig uit een rijk koopmansgeslacht in Assisi verbond hij zich met de armen en de maatschappelijk uitgestotenen van zijn tijd. Hij werd de grondlegger van de orde der minderbroeders (OFM), ofwel de Franciscanen. Tot op de dag van vandaag is dit een naar buiten gerichte orde met een groot maatschappelijk engagement. In zijn Zonnelied bezingt hij de lof Gods bij monde van de schepping en de schepselen. Vanwege zijn liefde voor de natuur en de dieren is het op 4 oktober, zijn sterfdag, Werelddierendag.
 
8 Sara, Rebekka, Lea en Rachel
aartsmoeders
De aartsmoeders Sara, Rebekka, Lea en Rachel spelen een belangrijke rol in de eerste verhalen van het boek Genesis (dat ‘wording’ betekent). De wording van hun families verzinnebeelden de wording van Israël, als volk van het verbond, levend in het land van belofte. De verhalen spelen zich af in een bedding van geloof en soms ook ongeloof en bedrog. Ze leren ons ontdekken dat het God zelf is in wie de toekomst doorbreekt en dat daarbij niets vanzelfsprekend is en de laatste voor de eerste komt. De aartsmoeders worden herdacht op 8 oktober.
 
15 Teresa van Avila (1515 – 1582)
leraar van de kerk
Teresa van Avila was een Spaanse mystica, die haar leven lang verlangde naar de ontmoeting met God in de weg van het gebed. Zij ijverde voor de zuivering van het kloosterleven naar de oorspronkelijke regel van de Carmel. Ze stierf op 15 oktober 1582 en werd in 1970 als eerste vrouw in de geschiedenis uitgeroepen tot leraar van de kerk.
 
17 Ignatius van Antiochië († 110)
bisschop en martelaar
Ignatius was voorganger van de kerk in Antiochië (in het huidige Turkije) in de eerste helft van de tweede eeuw. Hij werd vanwege de belijdenis van zijn geloof veroordeeld om in Rome voor de wilde dieren te worden geworpen. Tijdens zijn gevangenschap schreef hij zeven brieven aan gemeenten in Klein-Azië en Rome om hen te bevestigen en te bemoedigen. In een daarvan typeerde hij het Avondmaal als ‘het geneesmiddel der onsterfelijkheid’, dat wil zeggen van het leven voorbij de dood. Zijn brieven vormen een belangrijke bijdrage aan het verstaan van de eucharistie en van het christelijke martelaarschap. Hij stierf als martelaar in Rome, op 17 oktober in het jaar 110.
 
18 Lucas
evangelist
Behalve van het Evangelie, dat hij schreef voor zijn heidense Griekse landgenoten, is hij ook de auteur van de Handelingen der apostelen. Hij was reisgenoot van Paulus en geneesheer van beroep (Kol. 4, 14). Zijn symbool: een stier (zinspeling op het offer in de tempel, waarmee het evangelie van Lucas inzet). Zijn Evangelie toont veel verwantschap met dat van Marcus en Matteüs en is geschreven als reisverhaal vanuit en naar Jeruzalem. In Handelingen der Apostelen gaat de reis door, vanuit Jeruzalem naar Rome, de wereld in. Zijn gedenkdag is 18 oktober.
 
NOVEMBER
1 Allerheiligen
Op 1 november viert de Kerk het feest van Allerheiligen. Een feest waarmee ‘allen die ons zijn voorgegaan’ worden herdacht: groten en kleinen, bekenden en onbekenden. Het feest valt in de bredere context van de eschatologie van de herfsttijd, gekenmerkt door het uitzien naar Jeruzalem als het doel van de aardse pelgrimsreis. Daarmee verbonden gaat het dan ook om oordeel, recht en vrede. De pelgrimerende gemeente op aarde is verbonden met de lofzingende gemeente in de hemel en wordt gevormd door allen die leefden en nog leven in navolging van Christus. In de traditie van de kerk zijn dat allereerst de martelaren, maar in hun spoor ook allen die op de een of andere wijze ons voorgingen. Van markante mensen die gedenkwaardig zijn voor heel de kerk tot aan hen die in de persoonlijke levenssfeer voorgangers waren op de weg. Allen bemoedigen zij ons op onze tocht naar de ‘stad van vrede’.
 
1 Gisbertus Voetius (1589 – 1676)
leraar van de kerk
Gisbertus Voetius, gezaghebbend theoloog en hoogleraar te Utrecht, ijverde voor de gereformeerde orthodoxie, voor hem de voedingsbodem van echte vroomheid. Geloof en levenswandel (praktische vroomheid) waren voor hem nauw met elkaar verbonden, de hele samenleving moest ervan doortrokken zijn. Dat werden de uitgangspunten van de zogenaamde ‘Nadere Reformatie’. Voetius stierf op 1 november 1676.
 
1 Hugo Distler (1908 – 1942)
componist
Hugo Distler was een Duitse kerkmusicus, die in de eerste helft van de 20e eeuw met vele anderen zich inzette voor de vernieuwing van de kerkmuziek. De kerkmuziek van de reformatie was daarbij de bron, waarbij helderheid en objectiviteit de methoden waren om het Woord tot klinken te brengen. Via geschreven muziek en vele lessen en cursussen, was deze vernieuwingsbeweging invloedrijk tot in Nederland. Onder druk van de nazi's beëindigde Distler zijn leven op 1 november 1942.
 
7 Willibrord (658 – 739)
‘apostel der Nederlanden’
Willibrord, een Angelsaksische monnik, wijdde zijn leven aan het missionaire werk in Frisia, ongeveer het huidige Nederland. Vele jaren was hij bisschop van Utrecht. In het hart van de stad bouwde hij een kerk, 'voorloper' van de huidige Domkerk. Hij stierf op 7 november in 739 in Echternach waar hij ook begraven is. Hij ontving de erenaam 'Apostel der Nederlanden'.
 
11 Martinus van Tours (316 – 397)
bisschop
Martinus, bisschop van Tours (Frankrijk) is een van de vroegste en belangrijkste heiligen van de kerken in Oost en West. Zelf bekeerd als Romeins soldaat tot dienaar van Christus, leefde hij als monnik en ijverde hij voor de prediking van het Evangelie op het heidense platteland van Frankrijk. Over zijn leven intrigeert met name het verhaal over de mantel die hij deelde met een arme soldaat voor de poorten van Amiens. Het stimuleerde velen tot op de dag van vandaag tot een leven in dienstbaarheid en het delen van rijkdom met wie arm zijn, gesymboliseerd in talloze ‘Sint Maartensvieringen’ waarbij kinderen ‘bedelend’ rondgaan om geld in te zamelen. Martinus is patroon van Utrecht, stad en Sticht, sinds Willibrord op het huidige Domplein een kerk aan hem wijdde. Martinus stierf op 11 november 397.
 
11 Hendrik Kraemer (1888 – 1965)
predikant
Hendrik Kraemer heeft tijdens zijn leven in vele functies velen overtuigd van de wereldwijde betekenis van het Evangelie. Zijn meest bekende boek: 'The christian message in a non-christian world'. Het Hendrik Kraemer Instituut (HKI) is het internationaal en intercultureel georiënteerde kenniscentrum van de Protestantse Kerk in Nederland dat opleidingen verzorgt op het gebied van zending, diaconaat en ontwikkelingssamenwerking. Kraemer overleed op 11 november 1965.
 
15 Jacobus Revius (1586 – 1658)
dichter
Jacobus Revius kennen we als dichter van een aantal gezangen die nog steeds in het Liedboek staan. Hij was betrokken bij de doordenking en de organisatie van de nog betrekkelijk jonge reformatorische kerk en medewerker aan de Statenvertaling. Hij leefde sterk mee met de gebeurtenissen in de tachtigjarige oorlog tegen de Spaanse overheersing. Uit zijn gedichten spreekt een bijzondere, innige geloofsbeleving. Hij overleed op 15 november 1658 in Leiden.
 
21 Henriette Roland Holst (1869 – 1952)
dichteres
Henriette Roland Host – van der Schalk was een overtuigd communiste, die zich echter teleurgesteld terugtrok naar aanleiding van de ontwikkelingen in de Sovjet-Unie. Zij hield echter vast aan haar idealen van vrede en gerechtigheid en vervolgde haar leven als religieus socialiste. Ze schreef gedichten, waaronder de ‘profetenklank uit Israëls ouden tuin’, religieuze jongerenspelen en was actief in het verzet. Ze overleed op 21 november 1952.
 
22 Caecilia
martelares
Caecilia is een legendarische, Romeinse martelares uit de 2e eeuw, wier verering pas later een grote vlucht nam. Op basis van een passage uit de Caecilialegende wordt zij geëerd als patrones van de muziek en werd het orgel haar meest bekende attribuut. Zij wijdde haar leven geheel aan de zorg voor de vervolgde Christenen, wat zij uiteindelijk met de dood moest bekopen. Haar gedenkdag is 22 november.
 
25 Isaac Watts (1674 – 1748)
dichter
Isaac Watts was predikant van de ‘Independent Church’ in Londen. In het contact met zijn gemeente onderkende hij de behoefte aan zingbare liederen, om zo de Bijbelse boodschap in de mond van de gemeente te leggen. Gevoed door Schrift en traditie was hij een belangrijke vernieuwer van het Engelse kerklied. Zijn liederen spraken aan door zowel de dichterlijke vorm als de Bijbelse inhoud. Een van zijn bekendste liederen is ‘O God, our help in ages past’ (O God, die droeg ons voorgeslacht), dat nog steeds velen troost biedt. Isaac Watts stierf op 25 november 1748.
 
DECEMBER
6 Nicolaas (†326)
bisschop
Volgens de traditie was (Sint) Nicolaas bisschop van Myra in Klein-Azië (het huidige Turkije), in de eerste helft van de vierde eeuw. Waarschijnlijk nam hij ook deel aan het Concilie van Nicea (325). Al snel deden opzienbarende verhalen over zijn menslievendheid de ronde, waardoor hij een legendarische heilige werd. Bij de verovering van Myra door de mohammedanen werden zijn relikwieën door kooplui gestolen. Ze werden naar Bari gebracht en daar op 9 mei 1087 bijgezet. Zowel de Oosters-orthodoxe als de Westerse Kerk herdenkt Nicolaas van Myra als instrument van Gods gulle genade jegens oud en jong. Hij stierf op 6 december in het jaar 326. In de folklore wordt hij op de vooravond van zijn sterfdag herdacht.
 
7 Ambrosius (339 – 397)
bisschop en leraar van de kerk
Ambrosius, een van de vier ‘kerkvaders’, werd omstreeks 340 in Trier geboren als zoon van een hoge Romeinse ambtenaar. Na een gedegen opleiding werd hij gouverneur van Noord-Italië en vestigde hij zich in Milaan. Het volk aldaar koos hem, toen hij nog een geloofsleerling was, eenstemmig tot bisschop en zijn wijding vond plaats op 7 december, welke in alle kerken zijn gedenkdag is geworden. Wij gedenken hem vooral vanwege de moed, waarmee hij het christelijk geloof verdedigde tegenover het Romeinse gezag en de ketterij van de arianen (die de godheid van Christus loochenden). Dat deed hij vooral zingend. Zijn hymnen en tal van preken werden opgenomen in de kerkelijke getijden. Augustinus’ terugkeer tot het geloof is mede aan hem te danken. Hij stierf op 4 april 397.
 
10 Karl Barth (1886 – 1968)
leraar van de kerk
Karl Barth was een van de belangrijkste theologen van de 20e eeuw. Als hoogleraar in Duitsland weigerde hij zich bij het nationaalsocialistische regime neer te leggen. Barth was een van de grondleggers van de ‘dialectische theologie’; een manier van denken in tegenstellingen. Hij stelde de openbaring van God tegenover de mens met religieuze behoeften. Volgens Barth kun je alleen kennis opdoen over God door Christus. Daarom begint hij in zijn grote werk, de ‘Kirchliche Dogmatik’ bij Jezus Christus. Terwijl iedere theoloog voor hem begon bij God de Vader en de schepping. Barth is de belangrijkste auteur van de ‘Barmer Thesen’, een geloofsverklaring van Duitse kerken die zich verzetten tegen het regime van de jaren ’30. Deze verklaring is nog steeds deel van het geloofsgoed van de Protestantse Kerk in Nederland. Karl Barth overleed op 10 december 1968.
 
11 Jochen Klepper (1903 – 1942)
dichter
Jochen Klepper leefde na de machtsovername van de Nazi’s in Berlijn als dichter en schrijver. Onder druk van het Nationaal Socialisme werd hij samen met zijn Joodse vrouw en dochter de dood ingedreven, op 11 december 1942. In het Liedboek staan een aantal liederen van zijn hand, waaronder het indringende adventslied ‘De nacht is haast ten einde’. Sprekend is steeds de troost die hij ondanks alles zoekt ‘onder de schaduw van uw vleugels’.
 
12 Ruth
profeet
Ruth was afkomstig uit Moab. Zij koos ervoor, nadat haar man gestorven was, om haar schoonmoeder Noömi, net als zij weduwe, te vergezellen naar Bethlehem. De naam Ruth (vriendschap, vriendin) wordt genoemd in het geslachtsregister van Jezus (Mt. 1, 5). De boekrol Ruth wordt in de Joodse gemeente gelezen op Pinksteren. Ruths gedenkdag is 12 december.
 
17 Daniël
profeet
De profeet Daniël, afkomstig uit hofkringen in Jeruzalem, werd op jonge leeftijd als balling naar Babel gevoerd. Daar trad hij op als profeet en uitlegger van de dromen van koning Nebukadnessar. In het boek Daniël wordt de ondergang aangekondigd van alles wat zich tegen het rijk van God verzet. Bekend zijn de verhalen over Daniël en de leeuwenkuil en het lied van de drie mannen in de oven. De naam Daniël betekent: 'mijn rechter is God'. Zijn gedenkdag is 17 december.
 
21 Tomas
apostel
21 december is de gedenkdag van Tomas, leerling van de Heer. Zijn bijnaam was: Didymus, hetgeen tweeling betekent. Diep geraakt door de kruisdood van Jezus komt hij zijn twijfel over het bericht van de opstanding te boven in de ontmoeting met de levende Heer zelf. En die ontmoeting roept zijn belijdenis tevoorschijn: 'Mijn Heer, mijn God'. De gemeente van Christus gedenkt hem dan ook niet met de volksmond als 'ongelovige Tomas' maar als gelovige en een van de eerste belijders van Christus goddelijke natuur.
 
23 Abraham, Isaak en Jakob
aartsvaders
Abraham, Isaak en Jakob waren de drie aartsvaders uit de verhalen van het boek Genesis. De wording van hun families verzinnebeelden de wording van Israël, als volk van het verbond, levend in het land van belofte. De verhalen spelen zich af in een bedding van geloof en soms ook ongeloof en bedrog. Toch heeft de Heer steeds hun leven op het oog. De zegen die de Heer aan het volk Israël geeft houdt in, dat door dit volk alle volken gezegend zullen zijn. De aartsvaders worden gedacht op 23 december.
 
24 David
profeet en koning van Israël
David was de tweede koning van Israël (opvolger van Saul en de vader van de wijze koning Salomo). In de verhalen van de Bijbel is hij de gezalfde koning bij uitstek, afkomstig uit het geslacht van Juda. Voortdurend zijn er confrontaties tussen hem en de eerste koning Saul die door God verworpen wordt. David ging zijn volk voor in vrede en het zingen van psalmen. Ook al reed hij, niets menselijks was hem vreemd, zo nu en dan een behoorlijke scheve schaats. In de verhalen van de Bijbel is het wachten op de grote ‘Zoon van David’, de Messias van Israël die de uiteindelijke vrede en verlossing zal brengen. In het evangelie volgens Matteüs is David de stamvader van het geslacht waaruit Jozef van Nazareth wordt geboren, die de vader van Jezus Christus zal worden. In hem herkennen wij de gezalfde Messias, de ‘Zoon van David’. Daarom wordt David zelf op 24 december herdacht.
 
25 Geboorte van onze Heer Jezus Christus
Christusfeest
Vanaf de vooravond op 24 december viert de kerk het feest van de geboorte van Jezus. Volgens het verhaal dat de evangelist Lucas vertelt, werd hij geboren in Bethlehem, de plaats waar ooit koning David was geboren. Jezus’ stamboom gaat daarmee terug op deze grondlegger van het koninkrijk Israël met Jeruzalem als hoofdstad. We horen voor het eerst over de viering van Kerstmis in de 4e eeuw, in Rome, de hoofdstad van het Romeinse Rijk. Aan die stad hebben we de datum van 25 december te danken. Dat was de dag van het winterzonnewendefeest in de Mithrasgodsdienst. Ook werd de Romeinse keizer op deze dag vereerd als de ‘onoverwinnelijke zon’. De Christenen annexeerden dit feest en verbonden het met de Bijbelse symboliek van het licht. Zo vierden zij op deze dag de geboorte van Jezus, als de ‘zon van de gerechtigheid’, zoals de profeet Maleachi de verhoopte bevrijder uit nacht en ontij noemde. Het licht van deze zon zou stralen over alle volkeren (psalm 98, een van de psalmen van het feest).
 
26 Stefanus
diaken en eerste martelaar
Stefanus behoorde tot de volgelingen van Jezus die na zijn dood en verheerlijking een gemeente vormden in Jeruzalem. Hij werd de eerste volgeling van Jezus die omwille van zijn overtuiging als martelaar stierf. Rond het jaar 35 werd hij gestenigd. Daarom volgt zijn gedenkdag op 26 december, direct na de geboortedag van Jezus. De directe aanleiding tot de moord op Stefanus was dat hij zeer actief was in de jonge gemeente in Jeruzalem. Hij was door de apostelen aangesteld als leider van zeven diakenen, (helpers). Dat betekende dat hij zowel waar nodig materiële hulp aan gemeenteleden bood, maar tegelijk ook een warm pleitbezorger werd voor de beweging van Jezus. Dat getuigende activisme stuitte op weerstand van de officiële Joodse priesters en Schriftgeleerden. Zij namen hem gevangen en klaagden hem aan wegens Godslastering. Hij werd ter dood veroordeeld en gestenigd. De naam Stefanus betekent ‘krans’, hetzelfde woord dat wordt gebruikt voor de ‘doornenkroon’ van Jezus.
 
27 Johannes
apostel en evangelist
Johannes is van de vier evangelisten de meest uitzonderlijke en ook de jongste. Beroemd in zijn verhaal over Jezus is de opmaat waarin hij Jezus beschrijft als het waarachtige Licht en vleesgeworden Woord van de Vader. Wie gelooft in Jezus als het Licht, wordt als het ware aan hem gelijk. Johannes beschrijft waarschijnlijk zichzelf in het evangelie als ‘de geliefde leerling’. In die hoedanigheid is hij dezelfde als de apostel Johannes, die, in ballingschap op het eiland Patmos, de onderdrukte gelovigen in het Romeinse Rijk bemoedigde met zijn apocalyptische vertelling over het einde aan de macht van het kwaad. Zijn gedenkdag is 27 december.
 
28 Onschuldige kinderen van Bethlehem
martelaren
Op 28 december gedenkt de kerk, als een van de onderdelen van het acht dagen durende kerstfeest, de moord op de onschuldige kinderen van Bethlehem. Koning Herodes, vazal van de keizer in Rome, liet uit angst voor de nieuwgeboren koning Jezus, alle kinderen onder de 2 jaar in Bethlehem vermoorden. Door een droom van Jozef konden hij en zijn vrouw en de Pasgeborene ontkomen en uitwijken naar Egypte. Het bloed van de kinderen van Bethlehem is een aangrijpende klacht uit de aarde van mensen die onschuldig omkwamen vanwege de goede boodschap van koning Jezus.