Geloofsgetuigen achtergrondinformatie

1 januari: Naamgeving en besnijdenis van onze Heer Jezus Christus – Christusfeest
Op 1 januari viert de kerk het feest van de Besnijdenis en Naamgeving van onze Heer Jezus Christus. Op de achtste dag na zijn geboorte is hij, volgens de voorschriften van Gods Thora, besneden en daarmee opgenomen in het verbond van Abraham. Daarbij heeft hij de naam Jezus meegekregen als proclamatie en programma: God redt.

2 januari: Basilius de Grote (+ 379) – Bisschop en Leraar van de kerk
Als monnik gaf hij de regel voor het kloosterleven van de Oosters Orthodoxe kerk. Als bisschop en leraar was hij een steunpilaar voor de kerk, vooral tijdens de vervolging door de Ariaanse keizer Valens. Groot was hij, niet in wereldse zin, maar als geestelijk leider. Hij wordt herdacht samen met zijn vriend Gregorius van Nazianze. Hij stierf op 1 januari 379. Zijn gedenkdag is 2 januari.

4 januari: Kaj Munk (1898 – 1944) – Predikant en Martelaar
Kaj Munk was een Deens toneelschrijver, dichter en predikant. Na zijn studie theologie was hij van 1924 tot zijn dood predikant in Vedersö in Jutland. Zijn bekendste werk was Ordet (het Woord), waarin hij getuigt van zijn vertrouwen in de kracht van het geloof. Vanwege zijn verzet tegen de geest van het nationaal-socialisme, werd hij op 4 januari 1944 door de Gestapo vermoord.

6 januari: Epifanie, openbaring van de Heer aan alle volken – Christusfeest
Op 6 januari viert de kerk de verschijning van de Messias Jezus aan de volken (Mt. 2). De wijze, waarop hij koning zal zijn komt tot uitdrukking in de viering van de achtste dag van Epifanie: zijn Doop in de Jordaan (Mt. 3, 15). Het derde thema van de Epifanie vieren wij op de zondag na de Doop: het teken, dat Jezus verricht op de bruiloft in Kana (Joh. 2).

17 januari: Antonius van Egypte (251 – 356) – Abt
Als rijke Egyptenaar, geboren in 251, voelde hij zich aangesproken door de woorden van Jezus die de rijke jongeman vroeg al zijn bezit te verkopen en hem na te volgen. Hij gaf zijn comfortabele bestaan op en trok zich terug in de woestijn. Hij is de eerste ons bekende monnik. Hij stierf in 356. Hij werd door velen bezocht die hem om raad kwamen vragen.Zijn gedenkdag is 17 januari.

25 januari: Roeping van Paulus – Apostel
Op 25 januari gedenkt de kerk de roeping van Paulus, de apostel die het geloof in Jezus bracht naar Azië en Europa. Door het verstaan van de Heer als het licht voor zijn leven heeft hij gemeenten gesticht en de kerk opgebouwd met vuur en enthousiasme. Door zijn geschriften spoort hij ook ons aan hem te volgen in zijn verwachting van het toekomende Rijk.

26 januari: Martinus Nijhoff (1894 – 1953) – Dichter
Martinus Nijhoff, geboren in 1894, was schrijver, vertaler, lid van het kunstenaarsverzetcollectief 'De blauwe schuit'. Hij was voor alles degene die poëzie wist te scheppen uit omgangstaal. Hij was medewerker aan de Nieuwe Psalmberijming. Hij stierf op 26 januari 1953.

31 januari: Menno Simons (1496 – 1561) – Predikant
Eerst was Menno Simons pastoor in Witmarsum, waar hij in 1496 geboren was. Door twijfel gedwongen verliet hij de Rooms Katholieke Kerk en sloot zich aan bij de Anabaptisten (Wederdopers). Al spoedig trad hij op als leidsman van de vreedzame doopsgezinden, die zich tot heden naar hem noemen: Mennisten, Mennonieten. Menno's ideaal was een gemeente die de wereldse gezindheid aflegt. Zie Gezang 405 (LB). Menno Simons stierf op 31 januari 1561 te Wüstenfelde (Noord Duitsland).

Februari

2 februari: Opdracht van de Heer in de tempel – Christusfeest
Op 2 februari viert de kerk het feest van de Opdracht van de Heer in de tempel (RK: Maria Lichtmis). In het voetspoor van het joodse reinigingsritueel ten behoeve van moeders die hun eerstgeboren zoon hebben verwekt, werd Jezus, 40 dagen na zijn geboorte, de tempel binnengedragen (Lucas 2, 24). Daar waren Simeon en Anna aanwezig die in hem de beloofde verlosser van Israël zagen en hem bezongen als het `licht dat straalt over de volken'.

18 februari: Martin Luther (1483 – 1546) – Hervormer van de kerk
Martin Luther, geboren in 1483 in Eisleben (Duitsland), studeerde rechten, trad toe tot een klooster en werd in 1507 benoemd tot docent Bijbelwetenschap aan de Universiteit van Wittenberg. Door zijn studie in de Bijbel kreeg hij zicht op misstanden in de kerk. Hij probeerde de leer van de kerk te zuiveren. Bekend geworden zijn Luther’s 95 stellingen op de deur van de slotkapel in Wittenberg, gericht tegen de aflaathandel. Zijn belangrijkste credo was sola gratia, alleen door genade. Hij stierf in zijn geboorteplaats op 18 februari 1546.

21 februari: Johannes Hermanus Gunning (1829 – 1905) – Leraar van de kerk
Gunning was hervormd theoloog en een der geestelijke vaders van de ethisch-orthodoxe richting in de Hervormde Kerk. Hij stierf op 21 februari 1905.

25 februari: Johann Christoph Blumhardt (1805 – 1880) – Predikant
Vandaag gedenken wij Johann Christoph Blumhardt, evangelisch luthers predikant in Möttlingen (Würtemberg, Duitsland), waar in 1844 een opwekkingsbeweging ontstond. Hij is de vader van de Möttlinger Bewegung. Zijn devies was: ‘Jezus is overwinnaar’. Zijn zoon Christoph zette zijn werk voort in Bad Boll. Hij stierf op 25 februari 1880.

Maart

5 maart: Hermann Friedrich Kohlbrugge (1803 – 1875) – Leraar van de kerk
Hermann Friedrich Kohlbrugge was een Nederlands, gereformeerd theoloog die in zijn theologie steeds teruggreep op de Reformatie. Hij werd predikant in Elberfeld (Duitsland) waar hij tot zijn dood bleef. Hij stierf op 5 maart 1875. Zijn Nederlandse geestverwanten verenigden zich in de ‘Vrienden van Kohlbrugge’.

7 maart: Perpetua en Felicitas (+ 203) – Martelaressen
De eerste een aanzienlijke jonge vrouw, de andere een slavin. Zij werden in 203 in de arena van Carthago (Noord Afrika) ter dood gebracht, omdat zij weigerden hun geloof af te zweren. Hun voorbeeld heeft velen in de loop der eeuwen bemoedigd.

12 maart: Gregorius de Grote (540 – 604) – Bisschop en Leraar van de kerk
Vandaag gedenken we in de gebeden Gregorius de Grote, Leraar van de Kerk, die als paus en monnik probeerde te leven als Dienaar van Gods Dienaren, de hongerigen eten gaf, zieken troostte en zijn volk leerde zingen. Aangevuurd door de Geest legde hij de Schriften uit, organiseerde hij de Kerk en onderwees hij de gelovigen en ongelovigen in Europa in barmhartigheid, recht en naastenliefde. Hij overleed op 12 maart 604. In sommige kerken wordt hij herdacht op de datum van zijn benoeming tot paus, op 3 september in het jaar 590.

17 maart: Gertrudis van Nijvel (626 – 659) – Abdis
Gertrudis van Nijvel werd geboren in 626. Zij wees een vorstelijk huwelijk af en trad met haar moeder in een klooster in Nijvel (B). In Utrecht werden drie kerken naar haar genoemd. Zij stierf op 17 maart 659.

19 maart: Jozef van Nazareth – Pleegvader van Jezus
Over Jozef van Nazareth wordt in het Nieuwe Testament weinig vermeld. In de evangeliën volgens Matteüs en Lucas komt hij alleen voor in het geboorteverhaal en in de beschrijvingen van de eerste jaren van Jezus. Hij stamde uit het geslacht van David, was timmerman van beroep en verloofd met Maria. Toen Jozef vernam dat zijn verloofde zwanger was, wilde hij van haar scheiden. Toen een engel hem echter vertelde wat er gaande was, trouwde hij met Maria en nam haar bij zich in huis. Met deze erkenning werd hij de pleegvader van Jezus om zo een koninklijk kader te scheppen waarbinnen Jezus op kon groeien. Zijn feestdag is 19 maart.

21 maart: Benedictus van Nursia (480 – 547) – Abt
Benedictus van Nursia werd geboren in 480. Als jongeman ontvlucht hij het studentenleven en trekt zich terug in een grot in het Sabijnse gebergte, waar hij drie jaar als kluizenaar leeft. In 529 sticht hij het klooster op de Monte Cassino.
Met zijn regel – met de gelofte van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid – heeft hij de grondslag gelegd voor heel het westers kloosterleven. Het getijdengebed, waarin de Benedictijnse spiritualiteit verankerd is, wil ook in deze Domkerk adem en hartslag zijn waarbinnen mensen tot zichzelf kunnen komen, of, met de woorden van Benedictus, ‘in gesprek met God, die in het paradijs sprak met Adam, wanneer zij beiden koelte zochten in hun vriendschap’. Benedictus wordt herdacht op 21 maart.

23 maart: Oscar Arnulfo Romero (1917 – 1980) – Bisschop en Martelaar
De moord op zijn vriend, de Jezuïet Pater Rutilio Grande, op 12 maart 1977, bracht een radicale omkeer in de houding van de tot dan toe gezagsgetrouwe bisschop Romero. Een maand daarvoor was hij benoemd tot aartsbisschop van El Salvador. Die dag in maart heeft hij later benoemd als de dag van zijn ‘tweede bekering’. Vanaf dat moment was het zijn diepste overtuiging dat de kerk, wil ze aan haar roeping beantwoorden, midden in de wereld moet staan. En dat zo concreet mogelijk. Vanwege díe levenshouding is hij, op 23 maart 1980, lafhartig vermoord terwijl hij met zijn mensen de eucharistie vierde.

25 maart: Aankondiging van de Heer aan Maria – Christusfeest
Op 25 maart, negen maanden voor kerst, viert de kerk de Aankondiging van de Heer. De engel Gabriël kondigt Maria de geboorte van Jezus aan. Het is het feest van de menswording van Christus, maar ook het feest waarop we gedenken hoe Maria beeld van Israël en de gemeente is. Zij toont zich ontvankelijk voor het woord van de bevrijding: ‘Mij geschiede naar uw Woord’!

26 maart: Ludger (742 – 809) – Bisschop en Missionaris
Op 26 maart gedenken we Ludger, de laatste grote missionaris die preekte en kerken bouwde en herstelde temidden van de Friezen en Saksen en later bisschop werd van Münster. Op de plaats van deze kerk ontving hij onderricht, op advies van Bonifatius, bij Gregorius van Utrecht. Later bekwaamde hij zich in Engeland, onder Alcuin, verder in de theologie. Toegerust en aangevuurd door de Blijde Boodschap werd hij lichtdrager in een donkere wereld. Hij ordende de chaos en schiep rust in de veranderende cultuur aan de randen van het Karolingische rijk. We gedenken hem vanwege zijn betekenis voor de kerk en vanwege zijn nimmer aflatende scheppingsdrang, waar ook vandaag, opnieuw middenin een cultuur van verandering, mensen leven in chaos en angst.

April

4 april: Martin Luther King (1929 – 1968) – Predikant en Martelaar
Martin Luther King Jr. was de geestelijk en politiek leider van de zwarte bevolking in de Verenigde Staten halverwege de twintigste eeuw. Bevlogen en onvermoeibaar ging hij zijn mensen voor in de geweldloze strijd om gelijke rechten onder de blanke machthebbers. Hierbij combineerde hij de evangelieboodschap ‘Heb uw vijanden lief’ met Gandhi’s leer van geweldloze weerbaarheid. In 1964 ontving King de Nobelprijs voor de vrede.
Op 4 april 1968 werd hij vermoord, 39 jaar oud. Hij heeft dat zien aankomen, maar onaangetast bleef zijn vertrouwen in de verwerkelijking van zijn droom ofwel zijn geloof in het Koninkrijk Gods.

9 april: Dietrich Bonhoeffer (1906 – 1945) – Predikant en Martelaar
Dietrich Bonhoeffer, afkomstig uit een aristocratisch en artistiek milieu, begon met een wat vrijblijvende belangstelling aan zijn studie in de theologie. Onder invloed van Karl Barth werd hij een gedreven Christen, die de navolging van zijn Heer volstrekt serieus nam: hij werd pacifist, verzette zich tegen het nazisme en nam het op voor de joden.
Als docent had hij grote invloed op de ideeën en de levenswijze van zijn studenten, maar overheid noch kerk waren daarvan gediend. Hij ging dan ook naar Amerika, waar hij meer gehoor vond. Maar in 1939 keerde hij naar Duitsland terug: daar lag zijn taak. Hij ging in het verzet, werd opgepakt en vlak voor de capitulatie, op 9 april 1945, opgehangen. Zowel zijn verzet tegen het kwaad als zijn overgave aan de Eeuwige vormen een blijvende inspiratiebron.

21 april: Anselmus van Canterbury (1033 – 1109) – Bisschop en Leraar van de kerk
Bisschop Anselmus van Canterbury (overleden op 21 april 1109) wist in zijn theologische geschriften geloof en wetenschap met elkaar te verbinden. Men noemt daarom wel de ‘Vader van de scholastiek’ (= leerstellige wijsheid, combinatie tussen filosofie en theologie). Wie de kunst van het zuiver redeneren over God verstaat, komt bij de geloofswaarheden van de kerk uit, betoogde hij. In zijn hoofdwerk Waarom God mens werd beredeneerde hij, dat God wel mens moest worden, om in lijden en sterven voor eens en altijd plaatsvervangend te boeten voor de zonden van alle mensen. Deze opvatting staat ook in de meeste protestantse kerken nog recht overeind, tot op de huidige dag.

25 april: Marcus – Evangelist
Volgens het evangelie van Marcus was hij bij de arrestatie van Jezus in Getsemane aanwe¬zig. Een nieuwsgierige jonge man, die wilde weten wat er met deze bijzondere rabbi gebeu¬ren zou. Hij had die nacht zijn huis in grote haast verlaten, want hij had niet meer dan een los kleed om zich heen geslagen. Toen de tempelwachters ook hem dachten te arresteren, liet hij het kleed in hun handen achter en vluchtte naakt weg. Later komen we Marcus tegen als metgezel van de apostelen Paulus en Petrus.
Het is niet onwaarschijnlijk dat het evangelie van Marcus in Italië en misschien zelfs in Rome is geschreven. De belangrijkste boodschap van het boek is dat er met de komst van Jezus een nieuwe tijd is aangebroken: Jezus verkondigt dat Gods koninkrijk nabij is. Het evangelie roept de lezers op in Jezus te geloven en hun leven aan dat geloof aan te passen. Een belangrijk mo¬tief hierbij is de terugkerende vraag: wie is Jezus?
De relieken van Marcus, die in de 9e eeuw uit Alexandrië werden geroofd, bevinden zich nog steeds in de San Marco van Venetië.

29 april: Catharina van Siena (1347 – 1380) – Mystica
Zij werd geboren als jongste in het kinderrijke gezin van een Siënese verver van stoffen. Zelf koos zij – ondanks aandrang – niet voor het huwelijk. Zij trad toe tot de (derde) orde van Dominicus en wijdde zich aan ziekenzorg. Rondom haar vormde zich een kring van leerlingen. Haar mystieke geschriften (een Dialoog én 383 brieven) prijzen Gods barmhartigheid en ademen een grote liefde voor Christus en zijn kruisgang. In haar gedenken wij een vrouw, die in én buiten haar orde geestelijk velen tot voorbeeld was, maar ook invloed had in politieke en maatschappelijke verhoudingen. Zo wist zij de terugkeer te bewerken van paus Gregorius XI vanuit Avignon naar Rome. Zij stierf op 29 april 1380.

Mei

2 mei: Athanasius van Alexandrië (+/- 295 – 373) – Leraar van de kerk
Athanasius, die nog hevige christenvervolgingen had meegemaakt, werd in 328 tot opvolger van patriarch Alexander gewijd, die hij als secretaris op het Concilie van Nicea (325) had bijgestaan. Hij was een bestrijder van het arianisme (de leer dat Jezus niét van hetzelfde wezen van de Vader is), omdat volgens hem de herschepping van de mens alleen reëel is als zijn verlosser waarlijk God is. Hij werd 'Vader van de rechtzinnigheid' genoemd omdat hij de leerstellingen van Arius probeerde te weerleggen. Hij toonde daarbij een begaafdheid en een vasthoudendheid, maar vooral een diep geestelijk inzicht. Hij moest vijfmaal in ballingschap; in totaal 20 jaar. In het verleden werd de Geloofsbelijdenis van Athanasius aan hem toegeschreven, maar waarschijnlijk is hij toch niet de auteur. Wel is hij de schrijver van Verleidingen in de Woestijn, het levensverhaal van de heilige Antonius. Athanasius stierf op 2 mei 373.

4 mei: Jeremia – Profeet
Jeremia (JHWH sticht), de zoon van Hilkia, wordt gerekend tot de 'grote profeten' van het Oude Testament van de Bijbel. Hij werd geboren in Anatot, even ten noorden van Jeruzalem. Hij wordt vooral herinnerd als een felle criticaster van de politiek-religieuze verhoudingen in het koninkrijk Judea, die uiteindelijk leidden tot de val van Jeruzalem in 587 v. Chr. , het begin van de Babylonische ballingschap.
Zijn profetieën werden niet altijd enthousiast ontvangen door de heersende kringen. Hij mocht na waarschuwingen voor de naderende verwoesting van de tempel in Jeruzalem het tempelcomplex niet meer betreden, en koning Jojakim liet rollen met Jeremia's uitspraken verbranden. Nadat koning Nebukadnessar Jeruzalem had ingenomen, koos Jeremia ervoor in de stad te blijven en niet in ballingschap te gaan. Niet veel later was de situatie echter zo gevaarlijk geworden dat landgenoten hem dwongen met hen te vluchten naar Egypte. Ondertussen vertelt het verhaal dat hij een akker aankoopt in Jeruzalem, als teken van hoop dat er ooit terugkeer uit de ballingschap zal zijn.

9 mei: Nikolaus von Zinzendorff (1700 – 1760) – Stichter van de Herrnhutters
Wij gedenken hem als de vader van de Herrnhutter Broedergemeente.
Reeds als jongen, opgevoed in een Piëtistisch klimaat, werd hij geraakt door de liefde van Christus. Als student zag hij in Dusseldorf een schilderij van Christus met de doornenkroon, met als onderschrift: "Dit heb Ik voor u gedaan, wat doe jij voor Mij?".
Een vraag, die in zijn leven bleef doorwerken.
De liefde van Christus bewoog hem om op zijn landgoed een toevlucht te scheppen voor verdreven Moravische Broeders. De kolonie kreeg de naam Herrnhut (= onder de hoede van de Heer). Ook in Nederland vestigden zich Herrnhutters, voornamelijk in Zeist (sinds 1746). Vele broeders en zusters stelden hun leven in dienst van de zending - wereldwijd.
Aan Zinzendorff danken wij, behalve vele liederen, ook de Losungen, de Dagteksten, die in vele talen gedrukt worden. Zinzendorff stierf te Herrnhut op 9 mei 1760.

10 mei: Jesaja – Profeet
Jesaja trad op in de 2e helft van de 8e eeuw voor Christus. Hij werd tot profeet geroepen in het sterfjaar van koning Uzzia. Hij profeteerde tijdens de regering van Achaz en Hiskia, koningen van Juda. In zijn naam ligt zijn boodschap verborgen: 'de HEER is heil'. Die boodschap komt vooral tot uitdrukking in het 2e en 3e deel van het profetenboek dat zijn naam draagt. Hij richt zich daarin tot het volk in ballingschap en kondigt bevrijding aan. Zijn gedenkdag is 10 mei.

14 mei: Anna Maria van Schurman (1607 – 1678) – Mystica
Wij gedenken vandaag een erudiete, begaafde vrouw, een mystica, een feministe avant la lettre, die aan de koorkant van de Domkerk gewoond heeft en behoorde tot de kring van Voetius, bij wie zij – verborgen achter een gordijn – college liep. Zij had bezwaren tegen de verstarring die in de kerk gaande was. Haar betrokkenheid bij de roep van Jean de Labadie, een Waalse, separatistische predikant, duidt op haar piëtistische levensinstelling: vroomheid van gemoed en een leven dat daarmee overeenstemt. Zij stierf op 14 mei 1678.

27 mei: Johannes Calvijn (1509 – 1564) – Hervormer van de kerk
Hervormer van Geneve en Straatsburg, die opkwam voor de vrijheid van het protestantse geloof en daarvan rekenschap aflegde in zijn Institutie. Hij was voornamelijk beïnvloed door het humanisme en het gedachtegoed van Luther, in Straatsburg verbreed onder invloed van Bützer. Hij ordende de gereformeerde traditie en het bijbehorende kerkelijke leven. Zijn gedachtegoed vond met name ingang in Frankrijk, Nederland en Engeland. Hij stierf op 27 mei 1564.

30 mei: Henriëtte Swellengrebel (1810 – 1874) – Diacones
Henriëtte –Anna Henriëtte- Swellengrebel groeide op in Utrecht in een hervormd gezin, dat open stond naar de samenleving. Zij onderging de invloed van het Reveil.
Als jonge vrouw nam zij deel aan de activiteiten van de vrouwenvereniging “Tabitha”, die tot doel had armen van alle gezindten te ondersteunen. Aangevuurd door de berichten over de oprichting van de inrichtingen voor diaconessen in Kaiserswerth en in Parijs nam zij vanaf 1844 deel aan de vergadering ter voorbereiding van de vestiging van een Diaconessenhuis in Utrecht. Dit huis werd op 4 november 1844 in gebruik genomen. Aan dit huis, waarin aanvankelijk alleen zieke vrouwen en meisjes werden opgenomen, heeft zij vanaf 1845 als directrice (“besturend zuster”) haar beste krachten gegeven.
Het werk van de diaconessen in zorg aan en ondersteuning van de zieken stond in het teken van de dienende liefde. Volgens Henriëtte Swellengrebel moest een diacones beschikken over: “liefde, zelfverloochening, oplettendheid en bedaardheid”.
In haar herdenken wij een vrouw uit Utrecht, die –om met Nicolaas Beets te spreken- sieraad is geweest in de christelijke gemeente, evenals Tabitha (Handelingen 9). Zij heeft het Woord van haar Heer verstaan: “Ik was ziek en gij hebt Mij bezocht¼..”(Mt. 25, 36). Zij overleed op 30 mei 1874.

31 mei: Guido de Bres (1522 – 1567) – Leraar van de kerk
Guido de Bres werd geboren in Bergen (Henegouwen, België). Reeds op jonge leeftijd maakte hij de bewuste keus voor de protestantse geloofsrichting zoals deze door Luther wordt voorgestaan. Later gaat hij over naar het calvinisme. Hij heeft Calvijn verschillende malen ontmoet en studeerde ook geruime tijd aan de academie van Genève. In de jaren 1552-1559 is hij rondreizend prediker in de Zuidelijke Nederlanden. 
In 1561 stelde hij de Nederlandse Geloofsbelijdenis op. Deze belijdenis was bedoeld voor de Spaanse overheid om duidelijk te maken dat de calvinisten geen radicale doperse stroming wilde zijn, maar een hervorming (in Bijbelse zin) van de Rooms Katholieke Kerk: ‘wij zijn óók katholiek’.
In de nacht van 1 op 2 november 1561 wierp De Bres zijn belijdenis over de muur van het kasteel in Doornik, waar in die tijd de landvoogdes Margaretha van Parma verbleef, om deze onder de aandacht van de Spaanse overheid te brengen. 
In 1565 wordt De Bres opgepakt vanwege zijn calvinistische overtuiging. Hij wordt door de inquisitie veroordeeld tot de doodstraf en opgehangen op 31 mei 1567.

Juni

7 juni: Paul Gerhardt (1607 – 1676) – Predikant en Dichter
Paul Gerhardt, Luthers predikant in o.a. Berlijn, heeft ons vele tijdloze, piëtistische liederen nagelaten, oorspronkelijk bestemd voor koor en huiselijk gebruik. Zijn componisten gaven ze uit. Pas na zijn dood werden ze ook in de eredienst gezongen.
Paul Gerhardt had het tijdens de gruwelijke 30-jarige oorlog als herder en leraar natuurlijk niet gemakkelijk. Bovendien werd hij uit het ambt gezet; hij weigerde te beloven zich nooit hatelijk uit te laten over de Calvinisten. Hij had die neiging ook niet, maar deze “gewetensdwang” vond hij onverdraaglijk. Ten slotte: hij verloor in korte tijd drie van zijn vier kinderen en zijn echtgenote. 
Nog altijd kunnen zijn “Liederen van Lof, Dank en Vreugde” bemoedigen en troosten. Ze moeten zijn geschreven door een oprecht gelovig mens, die wist waar hij het over had.
Gerhardt overleed op 7 juni 1676.

17 juni: Salomo – Profeet en Koning van Israël
Salomo was de zoon van David en Bathseba, en troonopvolger van koning David. Hij bouwde de eerste tempel in Jeruzalem. In de verhalen over zijn leven wordt hij geroemd om zijn wijsheid. Verschillende boeken, zoals Prediker, Hooglied en andere wijsheidsliteratuur, worden traditiegetrouw aan hem toegeschreven. In de psalmen wordt hij bezongen als de koning van de vrede, aan wie de volken hulde komen brengen. In hem komt de messiaanse gestalte in het bijzonder aan het licht. De Messias wordt dan ook, zoals hij was, ‘zoon van David’ genoemd. Salomo’s gedenkdag valt op 17 juni.

24 juni: Geboorte van Johannes de Doper – Profeet
Op 24 juni, een half jaar voor kerst, viert de kerk het feest van de geboorte van Johannes de Doper. Hij is de zoon van Zacharias en staat in de lijn van Israëls profeten als hij bij de rivier de Jordaan mensen oproept tot bekering en hen doopt. Ook Jezus zal zich in zijn leven bij hem melden om gedoopt te worden. Op de kentering van het jaargetij (na de langste dag in de zomer) gedenken we, op 24 juni, de omkeer die Johannes predikte en hoe hij wees op Jezus, wiens geboorte we 6 maanden later, bij de andere omkering van het getij vieren (de Doper wordt kleiner, Jezus groter). Licht en donker spelen in deze feesten een cruciale rol.

25 juni: Zuster Bertken (1427 - 1514) – Mystica
Berta Jacobs was de dochter van Jacob van Lichtenberg, kanunnik van de Domkerk, proost van de Pieterskerk. Op dertigjarige leeftijd liet zij zich inmetselen in een kluis in de Buurkerk, waar zij na 57 jaar, op 25 juni 1514, overleed. Zij was tijdens haar leven zeer gezien, niet alleen om haar diepe, mystieke vroomheid, maar ook om de goede raad die zij van hoog tot laag wist te geven op allerlei gebied. Na haar dood werd een bescheiden literair oeuvre gevonden in haar cel: enkele meditatieve teksten, gebeden, negen liederen, alles in 2007 opnieuw uitgegeven. Zij heeft onder invloed gestaan van de Moderne Devotie. In de Choorstraat, bij de bruidswinkel, vinden we in het plaveisel een gedenksteen waar haar kluis zich bevond. Op de Zoutmarkt is een lantaarnconsole tot haar gedachtenis aangebracht. Haar vader werd in de Domkerk begraven, een rest van het epitaaf is leesbaar in de noorder kooromgang.

29 juni: Petrus en Paulus – Apostelen
Op 29 juni herdenkt de kerk de marteldood van de apostelen Petrus en Paulus. Hun bloedgetuigenis is de bekroning van hun leven als verkondiger van het evangelie. Petrus, leerling van Jezus vanaf het eerste uur, wordt daarbij gezien als representant van de kerk van het Oosten, maar vertegenwoordigt ook de kerk ‘uit de joden’; Paulus, een ‘late roeping’ van het Westen, maar vertegenwoordigt ook de kerk ‘uit de heidenen’. 

Juli

4 juli: Willem Adolf Visser ’t Hooft (1900 – 1985) – Leraar van de kerk
Willem Adolf Visser ’t Hoofd is jarenlang secretaris-generaal van de Wereldraad van Kerken geweest. De eenheid van de kerk lag hem na aan het hart. Zijn naam zal verbonden blijven met de geschiedenis van kerk en oecumene. Er is een boek verschenen over zijn leven. Het heeft als titel: “Fisherman of the Ecumenical Movement”. Zijn devies luidde: “Heel de kerk voor heel de wereld”. Hij stierf op 4 juli 1985.

6 juli: Johannes Hus (+/- 1370 – 1415) – Martelaar en Leraar van de Kerk
Johannes Hus leefde van 1370 – 1415 te Bohemen en was RK priester. Door zijn opvattingen, te weten zijn strijd tegen de kerkelijke misstanden, tegen de hiërarchie en het gezag van de paus, zou hij ‘voorloper van de reformatie’ genoemd kunnen worden.
Hij pleitte ervoor dat men zich aan de bijbel zouden en alle bij(ge)komen(de) zaken zou afschaffen. Ideeën omtrent een nationaal georganiseerde kerk ontstonden in die tijd. Hij had grote aanhang (de hussieten) en mocht zich populair weten.
Het concilie van Kostanz in 1414 veroordeelde echter zijn opvattingen en in 1415 werd hij als ketter op de brandstapel ter dood gebracht.

11 juli: Otto Gerhard Heldring (1804 – 1876) – Predikant
Hervormd predikant, beïnvloed door het Reveil. Had een open oog voor de geestelijke en maatschappelijke verhoudingen in zijn dagen.
In 'Christendom en armoede" schreef hij: 'Iemand die armoede lijdt is veel meer geholpen met goede werkgelegenheid dan met bedeling'. 
Hij werd vooral bekend door de oprichting van de Heldring-gestichten in Zetten, waarin hij evangelisatie en sociaal werk met elkaar verbond.
Tegenwoordig is 'OG Heldring' een particuliere instelling in Zetten, waar jongeren wonen die ernstige gedrags- en vaak psychiatrische problemen hebben. Hij overleed op 11 juli 1876.

12 juli: Erasmus (1469 – 1536) – Leraar van de kerk
Desiderius Erasmus was een Augustijner monnik en humanistisch denker. Hij vertaalde onder meer het Nieuwe Testament vanuit het Grieks in het Nederlands en bekritiseerde het leven van kerk en maatschappij, onder meer in boeken als ‘De Lof der Zotheid’. Daarnaast schreef hij een levensbeschrijving van de kerkvader Hiëronymus, die uitgegeven werd in Basel (Zwitserland), waar hij op 12 juli 1563 ook overleed. Zijn laatste woorden zijn naar overlevering ‘Lieve God’.
Erasmus wordt wel gezien als wegbereider van de Kerkhervorming. Hij had veel sympathie voor de ideeën van Luther, maar hekelde vanuit zijn vredelievendheid, diens radicaliteit.
Nathan Söderblom (1866 – 1931) – Leraar van de Kerk
Veel heeft Söderblom betekend voor de ontwikkeling van de godsdienstgeschiedenis. Daardoor leerde hij ook zijn eigen geloofstraditie en die van andere kerken dieper te verstaan.
In 1914 werd hij benoemd tot aartsbisschop van Upsala( lutherse kerk in Zweden).
Een leven lang geïnspireerd door de oecumenische gedachte was hij ook de bezielende leider van de Conferentie van Stockholm voor "Life and Work" (1925). Wij gedenken hem als pionier van de oecumenische beweging. Zijn sterfdag: 12 juli.

15 juli: Prins Vladimir (+1015) – Vader van de Russisch Orthodoxe Kerk
Wij gedenken vandaag Prins Vladimir. Deze vorst Vladimir de Grote van Rusland trouwde met een prinses uit Constantinopel. Hij liet zich in 987 dopen en dwong zijn volk het christendom aan te nemen. Het was het begin van de Russisch Orthodoxe Kerk, een kerk met een eigen kleur en mystiek, waarin het hemelse het aardse doordringt. De eeuwen door heeft deze kerk standgehouden. Vladimir stierf op 15 juli 1015.

19 juli: Bernulphus (+ 1054) – Bisschop van Utrecht
Bernulphus (gestorven op 19 juli 1054 te Utrecht) was bisschop van Utrecht van 1027 tot aan zijn dood. Als rijksbisschop voerde hij kerkelijk en wereldlijk gezag over heel het bisdom Utrecht. Hij geldt als de stichter van de kerken van het kerkenkruis: de Pieterskerk, de Janskerk en de Paulusabdij (de Mariakerk zou zo’n veertig jaar later volgen onder bisschop Koenraad). Daarnaast wordt hij gezien als stichter van een nieuwe Lebuïnuskerk in Deventer. Bernulphus werd na zijn dood in de crypte van de Pieterskerk bijgezet. Gewoonlijk wordt hij afgebeeld met een romaanse kerk in zijn hand.

20 juli: Elia – Profeet
Elia, zijn naam betekent: ‘De Heer is God’, is een van de grote profeten uit de Bijbel. Zijn veelbewogen leven is beschreven in de boeken 1 en 2 Koningen, waar hij fel optreedt tegen de vermenging van de god van Israël met de ‘goden van de tijd’ en hun dienaren, bij name de op dat moment heersende koning Achab en diens vrouw Isebel. 
Op de berg Karmel komt het in die verhalen tot een beslissende ontmoeting met de priesters van de afgod Baäl, waarbij de Eeuwige op Elia's gebed vuur uit de hemel laat neerkomen terwijl daarvoor de offers van de priesters van Baäl zonder vuur waren gebleven. 
Elia sterft niet, maar wordt ten hemel opgenomen. In de joodse geloofsbeleving wordt zijn terugkomst daarom nog verwacht.

22 juli: Maria Magdalena – Apostelgelijke  
Wij gedenken Maria Magdalena, een vrouw die leefde in de kring rond Jezus van Nazareth. In de loop van de kerkgeschiedenis is zij beurtelings als hoer of als heilige bestempeld. Verschillende evangelieverhalen melden dat de ontmoeting met Jezus haar tot een van angst bevrijd mens maakte. Ze bleef trouw aan Jezus en waar Hij voor stond tot aan het lege graf. Volgens het evangelie van Johannes is Jezus als eerste aan haar verschenen. 
Kerkwijding Domkerk
Haar gedenkdag is 22 juli. Op deze dag valt ook de gedachtenis van de kerkwijding van deze Domkerk in zijn gothische vorm.
 
23 juli: Ezechiël – Profeet
Een van de vier grote Oudtestamentische profeten. Hij trad op tijdens de ballingschap in Babel met als opdracht de ballingen in hun geloof te sterken. Zijn naam betekent: 'God is sterk / God moge sterk maken'. Het Bijbelboek dat zijn naam draagt heeft veel apocalyptische trekken. De beelden van de 4 evangelisten zijn ontleend aan één van de in Ezechiël beschreven visioenen. Ezechiëls gedenkdag is 23 juli.

25 juli: Jacobus Major – Apostel
Hij werd geroepen terwijl hij aan het werk was op het schip van zijn vader Zebedeüs, samen met zijn broer Johannes. Wellicht was hij een neef van Jezus.
Tijdens het driejarige optreden van Jezus volgde Jakobus hem van zeer nabij en werd één van de drie belangrijkste discipelen, naast zijn broer Johannes en Petrus.
In Handelingen der Apostelen lezen we dat hij door Herodes met het zwaard ter dood werd gebracht, als eerste van de discipelen of apostelen:
Omstreeks die tijd nam koning Herodes enkele leden van de gemeente gevangen en mishandelde hen. Jakobus, de broer van Johannes, liet hij met het zwaard ter dood brengen. Volgens de legende is zijn graf ontdekt op het "sterrenveld" in Santiago de Compostella (Sint Jacob op het sterrenveld), op wat men dacht ‘het einde van de wereld’ De Utrechtse Jacobikerk is één van de vele kerken op de pelgrimsroutes daarnaartoe, die gewijd zijn aan Jacobus Major. Bovenop die kerken staat bijna altijd een Sint Jacobsschelp, symbool van de pelgrims. De gedenkdag van Jacobus is 25 juli.

27 juli: Titus Brandsma (1861 – 1942) – Priester en Martelaar
Geboren in Friesland als Anno Sjoerd Brandsma nam hij als karmeliet de kloosternaam Titus aan. Als hoogleraar in Nijmegen bekwaamde hij zich in de kennis van de mystiek. Ook zette hij zich in voor de eenwording van de Oosterse christenen en de Rooms Katholieke Kerk. De richtlijnen voor de katholieke pers, die hij in opdracht van de Nederlandse bisschoppen in 1942 opstelde, waren aanleiding tot zijn gevangenneming. In het concentratiekamp Dachau was hij tot grote steun van zijn medegevangenen. Daar is hij op 26 juli 1942 door een injectie om gebracht. Zijn gedachtenis is, in overeenstemming met de Rooms Katholieke Kerk, op 27 juli.

28 juli: Johann Sebastian Bach (1685 – 1750) – Musicus
Johann Sebastian Bach was een Duitse componist, klavecinist, organist, violist en koorleider. Hij wordt algemeen gezien als een van de grootste en invloedrijkste componisten uit de geschiedenis van de klassieke muziek en wordt door velen beschouwd als genie. In de behandeling van muzikale vormen en genres bereikt Bach in het samengaan van polyfonie en harmonie een kwaliteit, waarin hij de grenzen van wat tot dan toe gerealiseerd was verre overschreed. Bachs oeuvre omvat vrijwel alle stijlen en vormen die in zijn tijd gangbaar waren, met uitzondering van de opera.
In de kerk gedenken we Bach vooral vanwege zijn kerkmuzikale werkzaamheden. Zo schreef Bach vijf jaargangen kerkelijke cantates, motetten, een viertal Passionen en talloze orgel- en andere instrumentale werken voor de eredienst. Vele van zijn werken ondertekende hij met ‘SDG’ (Soli Deo Gloria). In zijn verklankingen van de Bijbelse boodschap is hij een vooral een vertolker van het gedachtegoed van het toen heersende piëtisme binnen de Duitse Lutherse kerken, waarin een innige, persoonlijke geloofsbeleving centraal stond. Sommigen noemen Bach wel de ‘5e evangelist’. Bach overleed op 28 juli 1750.

29 juli: Maria, Martha en Lazarus – Vrienden van Jezus
In hun huis in Bethanië - vol vriendschap, actieve toewijding en geloof (ook vandaag nog fundament voor gemeenschapsleven)- vertoefde Jezus meerdere malen. (Lc. 10, 28 vv.). Johannes bericht ons hoe dagen van rouw onderbroken worden door de vreugde om de opwekking van Lazarus. 'En velen van de Joden geloofden in Hem'. (Joh. 11, 45).

Augustus

6 augustus: Gedaanteverandering van de Heer – Christusfeest
De Transfiguratie is de verheerlijking van de Christus op de berg. Het feest grijpt terug op de verheerlijking van Christus op de berg, waar in aanwezigheid van drie van zijn meest nabije discipelen zijn “Aan God gelijk zijn” werd geopenbaard. Mozes, Elia en God de Vader getuigen van dit mysterie. Sinds de 5e eeuw in het Oosten en sinds de Middeleeuwen ook in het westen is dit feest opgenomen in de kerkelijke kalender op 6 augustus. Zo benadrukt de gedachtenis van dit feest ook de gemeenschappelijkheid tussen de Oosterse en Westerse kerken. Tot op vandaag de dag is het overigens óók gebruik de gedaanteverandering te gedenken op de tweede zondag van de veertigdagentijd, direct na het verhaal over de verzoeking in de woestijn van de eerste zondag.

11 augustus: Clara van Assisi (+/- 1193 – 1253) – Stichter van de Clarissen Orde
Afkomstig uit een adellijk geslacht wist ze zich al jong aangetrokken tot het gedachtegoed en de idealen van Franciscus van Assisi. Tegen de wens van haar familie in sloot ze zich aan bij zijn volgelingen, de minderbroeders.
Samen met Franciscus is zij de dragende kracht van de kerkelijke vernieuwingsbeweging rond het einde van de twaalfde eeuw. In het klooster van San Damiano schrijft zij een regel voor vrouwelijke volgelingen van Franciscus, die uiteindelijk werd goedgekeurd.
Zij was een markante en intelligente vrouw die stond voor wat ze als waarheid van het evangelie beleefde, ook ten opzichte van kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders.
Clara overleed op 11 augustus 1253.

15 augustus: Ontslapen van Maria
In Jeruzalem werd sinds de 5e eeuw – en later in heel de wereld – op deze dag de gedachtenis van het ontslapen van Maria gevierd. In een kerk vlak bij Getsemane werd aan pelgrims het graf van de Moeder Gods getoond. In haar leven en haar sterven bleef zij verbonden met haar zoon. Zo is zij het beeld geworden van de kerk die haar Heer in leven sterven volgt en met haar bidt: ‘mij geschiede naar uw woord’. Door deze innige verbinding met de kerk als lichaam van de Heer met Hem als haar hoofd, is Maria ook het beeld geworden van de hoop van de kerk om met Christus tot leven te worden gewekt in zijn koninkrijk: ‘Zoals de dood er is gekomen door een mens, zo is ook de opstanding uit de dood er gekomen door een mens. Zoals wij door Adam allen sterven, zo zullen wij door Christus allen levend worden gemaakt’. I Korintiërs 15,20-26, waaruit deze tekst is genomen, is één van de mogelijke Schriftlezingen die kleur geeft aan deze gedenkdag.

19 augustus: Hanna en Samuël – Profeten
Moeder en zoon, Hanna en Samuël zijn profetische gestalten uit het Oude Testament die een nieuw elan belichaamden toen de dienst aan de HEER van Israël een zaak van gewoonte en bijgeloof geworden was. Hanna, net als aartsmoeder Sara onvruchtbaar, ontvangt ook net als zij de belofte van een zoon en zingt daarop een lofzang. Daaruit wordt door de evangelist Lucas het nodige geleend voor zijn lofzang van Maria: ‘De HEER helpt de zwakke en de nederige overeind, hij haalt hen uit het stof en uit het slijk’. Haar zoon Samuël wordt in de tabernakel toegewijd aan de dienst van de HEER. Ook dat aspect leent Lucas om Jezus’ profetische roeping te onderstrepen. Uiteindelijk brengt Samuël Israël weer terug bij zijn dienst aan de God van het verbond. De koningen die hij daartoe op Gods bevel zalft, staan daarbij blijvend onder zijn profetische kritiek. Saul wordt zelfs afgedankt.

20 augustus: Bernard van Clairvaux (1090 – 1153) – Leraar van de kerk
De Cisterciënzer orde waartoe Bernard van Clairvaux behoorde, reinigde het kloosterleven van uitwassen en overdaad en ging terug naar contemplatie en soberheid.
Bernard van Clairvaux geldt als belangrijkste representant van deze orde. Hij had grote invloed op de besluitvorming in kerk en wereld in zijn tijd. Hij schreef vele brieven over geloof en leven. Er zijn 60 preken over het Hooglied van hem bekend, waarin hij
over de mystieke liefde van Christus tot zijn kerk mediteert. Hij stierf op 20 augustus 1153.
Geert Grote (1340 – 1384) –Stichter van de Broeders en Zusters van het Gemene Leven
Geboren in 1340 studeerde Geert Grote in Parijs uit een ruime beurs en genoot van het leven. Hij liet zich tot bezinning roepen onder meer door de prior van een klooster in Arnhem, waardoor hij afstand deed van zijn werelds leven.
Zonder priesterwijding begon hij als diaken in de volkstaal te prediken. Zijn kritisch woord richtte zich tot de geestelijken en leken. En ook tegen de bouw van de Utrechtse Domtoren. Hij is de vader van de Moderne Devotie, een godsdienstig reveil, dat zich richtte tegen de uiterlijke vroomheid van priesters en kloosterlingen.
Met zijn werk zijn nauw verbonden: de stichting van de zusters en broeders van het Gemene (=gewone) Leven. Wij gedenken hem vooral als hoeder van het spirituele leven. Hij schreef vele en veel gelezen brieven. Hij stierf aan de pest op 20 augustus 1384.
William en Catherine Booth (1829 – 1912) – Stichters van het Leger des Heils
William en Catherine Booth richtten in 1865 de "Christian Mission" op en organiseerde bijeenkomsten in het Londense East End op zondagen, waar ze redding boden aan degene die dat het meest nodig hadden, waaronder alcoholisten, criminelen en prostituees. Hij opende ook een soepkeuken. ("Een lege maag heeft geen oren")
In 1878 veranderde de naam van die organisatie naar het "Leger des Heils" (The Salvation Army), en ook de structuur werd zoals die in het leger was. William Booth en de andere soldaten in Gods leger trokken ten strijde in hun uniform voor de bijeenkomsten. Booth werd de Generaal, en de andere evangelisten kregen hun bijbehorende rang.
De Generaal stichtte Legerposten in 58 verschillende landen en kolonies, en reisde veel om bijeenkomsten te organiseren. 
De meningen over het Leger des Heils en William Booth zelf veranderde uiteindelijk van minachting naar respect, en William ging op bezoek bij koningen, keizers en presidenten. Ook de kranten gebruikten zijn titel "de Generaal" met respect.
William Booth overleed op 83-jarige leeftijd op 20 augustus 1912. Hij ligt samen met zijn vrouw Catherine begraven op de Abney Park Begraafplaats in Londen.

28 augustus: Aurelius Augustinus (354 – 430) – Bisschop en Leraar van de kerk
Augustinus werd op 13 november 354 geboren in Thagaste, in Numidië, in Noord-Afrika.(het huidige Souk-Ahras). Zijn moeder Monica voedde hem op in het christelijk geloof. In zijn ‘Confessiones’ (belijdenissen) schrijft hij hoe hij op een dag een stem hoorde, die zei: ‘Tolle lege’ (neem en lees). Hij ziet dat als het moment van zijn bekering. Hij wordt gedoopt door Ambrosius in Milaan en in 395 bisschop van Hippo in Noord-Afrika. Beroemd is zijn boek ‘De Civitate Dei’ (over de stad Gods). Het is een gedenkteken van zijn filosofische geest. Het bevat 22 boeken, geschreven tussen 413 en 426.   Augustinus stierf op 28 augustus 430.
Met de gedachtenis van Augustinus denken we ook aan de Abdij van Male, waar de zusters Kanunnikessen van het Heilig Graf de leefregel van Augustinus volgen. Het Citypastoraat Domkerk is al sinds jaar en dag verbonden met deze zusters.

September

1 september: Jozua – Profeet
Jozua, de zoon van Nun, uit de stam Efraïm (Numeri 13 : 8), was de helper van Mozes gedurende de woestijnreis en diens opvolger als leider der Israëlieten bij hun intocht in Kanaän. De naam Joshua, waarvan Jezus is afgeleid, betekent: de HEER redt. Zijn gedenkdag: 1 september.

4 september: Mirjam en Mozes – Profeten
Wij gedenken hen samen, Mozes, de leider van Israël, en zijn zuster Mirjam. Na de doortocht door de Schelfzee zong Mozes zijn lied van bevrijding en Mirjam antwoordde: 'Zingt de HEER, want Hij is hoog verheven…. (Exodus 15). Mozes is de verpersoonlijking van de Thora, de eerste vijf boeken van de Bijbel. Mirjam is voorzanger-van-den-beginne. Haar lied inspireerde Hanna (de moeder van Samuël) en Maria (de moeder van Jezus, naamgenoot!) in hun lofzangen. Hun gedenkdag is 4 september.
Albert Schweitzer (1875 – 1965) – Theoloog, musicus en arts
Albert Schweitzer werd geboren in de Elzas in 1875. Hij was actief als theoloog, wijsgeer, musicoloog en organist en vooral bekend door zijn werk als zendeling-arts in het ziekenhuis van Lambarene (Gabon), door hem en zijn vrouw gesticht in 1913. Daar is hij op 4 september 965 gestorven en begraven. Zijn devies: 'Eerbied voor al wat leeft'.

5 september: Elizabeth en Zacharias – Profeten
De ouders van Johannes de Doper, over wie wij lezen in het Evangelie naar Lucas, hoofdstuk 1. Zij blijven tot ons spreken door de zegengroet van Elizabeth voor Maria:  'Gezegend zijt gij onder de vrouwen…'  en door de profetische lofzang van Zacharias, die een vaste plaats heeft in het Morgengebed. Hun gedenkdag is 5 september.

12 september: Maarten Micron (1523 – 1559) – Hervormer van de kerk
Gereformeerd predikant, die in 1550 voorganger werd van de Nederlandse vluchtelingengemeente in Londen. Samen met a Lasco verzorgde hij een uitgave van de liturgie en de kerkorde van deze gemeente. Veel gebruikt is zijn 'Kleine Catechismus' voor kinderen beneden de 12 jaar. Zijn werken en geschriften vormden de basis voor de organisatie van de toenmalige protestantse kerken in Nederland. Micron overleed op 12 september 1559.

17 september: Dag Hammarskjöld (1905 – 1961) – Diplomaat
Zweeds econoom, filosoof en politicus. Vanaf 1953 secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Een gedreven bouwer aan de vrede tussen de volken. Hij komt om bij een nooit opgehelderde vliegramp boven voormalig Belgisch Congo en overleed op 17 september 1961, terwijl hij voor zijn werk onderweg was. In zijn bagage wordt “De navolging van Christus” van Thomas à Kempis gevonden, een boek waar hij mee leefde.
Later ontdekt men in zijn huis te New York het manuscript van een sinds 1952 bijgehouden dagboek. Een zeer gecomprimeerde tekst over zijn verborgen omgang met God. Later uitgegeven onder de titel “Merkstenen”.
Als enkeling op zoek naar God, buiten de bedding van de Lutherse kerk van zijn jeugd, met een vol en verantwoordelijk maatschappelijk leven, is hij bij uitstek een heilige van onze tijd.

21 september: Matteüs – Apostel en Evangelist
In het evangelie, dat op zijn naam staat, heet hij: Matteüs. Hij wordt door Jezus uit het tolhuis geroepen. (Mt. 9, 9). Bij Marcus heet hij: Levi, de zoon van Alfeus (Marc. 2, 14), bij Lucas: Levi (Luc. 5, 27).
Over zijn apostolische werkzaamheid zwijgt de geschiedenis. Waarschijnlijk heeft hij aan de Joden in Palestina, voor wie hij het evangelie schreef, ook het Evangelie verkondigd. De inhoud van zijn verkondiging richtte zich met name op het koningschap van Jezus: in Jezus openbaart zich de ware aard van het Bijbelse koningschap. Volgens de overlevering stierf hij de marteldood in Perzië. Zijn symbool is: de mens, een van de vier wezens uit het roepingvisioen van Ezechiël (1, 10).

29 september, dag van Michaël en alle engelen.
Michaël (“wie is als God?”) komt in het boek Daniël voor als “de grote vorst, die de zonen van zijn volk terzijde staat”. 
In het boek Openbaringen is hij de voornaamste strijder in de hemelse strijd tegen de duivel. Michaël en zijn engelen treden op als boodschappers van de Heer, ze bezingen zijn lof, volbrengen zijn wil.

30 september: Eusebius Hiëronymus (349 – 420) – Leraar van de kerk
Sophronius Eusebius Hiëronymus werd rond het jaar 349 te Strido bij Triest, Dalmatie (Italië) geboren en als volwassene gedoopt. In het Heilig Land studeerde hij Hebreeuws en in Antiochië ontving hij de priesterwijding waarna hij zich vestigde in Rome. Daar werd hij secretaris van paus Damasus en begon hij, op aansporen van de paus, de Heilige Schrift in het Latijn te vertalen. Tevens bevorderde hij het religieuze leven. Na de dood van paus Damasus I in het jaar 384 hoopte Hieronymus paus gekozen te worden. Maar zijn vijanden verhinderden dit. In 385 vertrok hij weer naar het Heilig Land en vestigde zich in Bethlehem. Daar richtte hij een klooster in en bleef als geestelijk en wetenschappelijk leider werkzaam tot aan zijn dood, op 30 september 420.
Hij schreef vele theologische werken, vooral Bijbelcommentaren. Zijn vertaling van de Bijbel in het Latijn, de Vulgaat, werd door de kerk aanvaard en is nog altijd in gebruik. Het graf van Hiëronymus bevindt zich in de Santa Maria Maggiore te Rome.

Oktober

2 oktober: Johan van der Werf (1926 – 1979) – Predikant en Leraar van de kerk
Johan van der Werf was vanaf 1970 de initiator van het Citypastoraat Domkerk. Met Pasen in het hart van zijn spiritualiteit wees hij vanuit de Schriften wegen voor de gemeente van nu. Leerhuis en liturgie werden onder zijn leiding vernieuwd. Politieke onderwerpen kwamen weer op de agenda en er werd gewerkt aan diaconale bewustwording. Hij overleed op 2 oktober 1979.

4 oktober: Franciscus van Assisi (1181/82 – 1226) – Monnik en Stichter van de Franciscaner orde
Afkomstig uit een rijk Italiaans koopmansgeslacht verbond hij zich met de armen en de maatschappelijk uitgestotenen van zijn tijd. Hij werd de grondlegger van de orde der minderbroeders (OFM), ofwel de Franciscanen. Tot op de dag van vandaag is dit een naar buiten gerichte orde met een groot maatschappelijk engagement. In zijn Zonnelied bezingt hij de lof Gods bij monde van de schepping en de schepselen. Vanwege zijn liefde voor de natuur en de dieren is het op 4 oktober, zijn sterfdag, Werelddierendag.

8 oktober: Sara, Rebekka, Lea en Rachel - Aartsmoeders
De aartsmoeders spelen een belangrijke rol in de eerste verhalen van het boek Genesis (wording). Zij moesten – ons ten voorbeeld – ontdekken dat de bestemming van hun familie, en daarmee die van hun volk, afhing van God. Hun gedenkdag is 8 oktober.

15 oktober: Teresa van Avila (1515 – 1582) – Leraar van de kerk
Een Spaanse mystica, die haar leven lang verlangde naar de ontmoeting met God in de weg van het gebed. Zij ijverde voor de zuivering van het kloosterleven naar de oorspronkelijke regel van de Carmel. Zij stierf op 15 oktober 1582 en werd in 1970 als eerste vrouw in de geschiedenis uitgeroepen tot leraar van de kerk.

17 oktober: Ignatius van Antiochië (+ 110) – Bisschop en Martelaar
Ignatius was voorganger van de kerk in Antiochië (in het huidige Turkije) in de eerste helft van de tweede eeuw. Hij werd vanwege de belijdenis van zijn geloof veroordeeld om in Rome voor de wilde dieren te worden geworpen. Tijdens zijn gevangenschap schreef hij zeven brieven aan gemeenten in Klein-Azië en Rome om hen te bevestigen en te bemoedigen.
In een daarvan typeerde hij het Avondmaal als ‘het geneesmiddel der onsterfelijkheid’, dat wil zeggen van het leven voorbij de dood. Hij stierf als martelaar op 17 oktober in het jaar 110.

18 oktober: Lucas - Evangelist
Behalve van het Evangelie, dat hij schreef voor zijn heidense Griekse landgenoten, is hij ook de auteur van de Handelingen der apostelen. Hij was reisgenoot van Paulus en geneesheer van beroep (Kol. 4, 14). Zijn symbool: een stier (zinspeling op het offer in de tempel, waarmee het evangelie van Lucas inzet). Zijn Evangelie toont veel verwantschap met dat van Marcus en Matteüs en is geschreven als reisverhaal vanuit en naar Jeruzalem. In Handelingen der Apostelen gaat de reis door, vanuit Jeruzalem naar Rome, de wereld in. Zijn gedenkdag is 18 oktober.

November

1 november: Allerheiligen - Gisbertus Voetius (1589 – 1676) – Leraar van de kerk - Hugo Distler (1908 – 1942) – Kerkmusicus
Op 1 november gedenken wij ook Gisbertus Voetius en Hugo Distler.
Gisbertus Voetius, gezaghebbend theoloog en hoogleraar te Utrecht, ijverde voor de gereformeerde orthodoxie, voor hem de voedingsbodem van echte vroomheid. Hij was predikant in deze kerk en stierf op 1 november 1676. 
Hugo Distler was een Duitse kerkmusicus, die in de eerste helft van de 20e eeuw met vele anderen zich inzette voor de vernieuwing van de kerkmuziek. De kerkmuziek van de reformatie was daarbij de bron, waarbij helderheid en objectiviteit de methoden waren om het Woord tot klinken te brengen. Onder druk van de nazi's beëindigde hij zijn leven op 1 november 1942.

7 november: Willibrord (658 – 739) – Apostel der Nederlanden
Willibrord, een Angelsaksische monnik, wijdde zijn leven aan het missionaire werk in Frisia, ongeveer het huidige Nederland. Vele jaren was hij bisschop van Utrecht. In het hart van de stad bouwde hij een kerk, 'voorloper' van de Domkerk. Hij stierf op 7 november in 739 in Echternach waar hij ook begraven is. Hij ontving de erenaam 'Apostel der Nederlanden'.

11 november: Martinus van Tours (316 – 397) – Bisschop
Martinus, bisschop van Tours (Frankrijk), ijverde voor de prediking van het Evangelie op het heidense platteland van Frankrijk. Hij was en is een voorbeeld voor velen. Met name intrigeert het verhaal van het delen van zijn mantel met een arme soldaat, uitgebeeld op de deuren van deze kerk, die ook zijn naam draagt. Hij is patroon van Utrecht, stad en Sticht, en stierf op 11 november 397.
Hendrik Kraemer (1888 – 1965) – Leraar van de kerk
Hendrik Kraemer heeft tijdens zijn leven in vele functies velen overtuigd van de wereldwijde betekenis van het Evangelie. Zijn meest bekende boek: 'The christian message in a non christian world'. Het Hendrik Kraemer Instituut (HKI) is het internationaal en intercultureel georiënteerde kenniscentrum van de Protestantse Kerk in Nederland dat opleidingen verzorgt op het gebied van zending, diaconaat en ontwikkelingssamenwerking. Kraemer overleed op 11 november 1965.

15 november: Jacob Revius (1586 – 1658) – Predikant en Dichter
Dichter van een zevental gezangen in het Liedboek voor de Kerken. Hij was betrokken bij de doordenking en de organisatie van de nog betrekkelijk jonge reformatorische kerk, medewerker aan de Statenverteling. Leefde ook sterk mee met de gebeurtenissen in de 80jarige oorlog tegen de spaanse overheersing. Hij overleed op 15 november 1658 in Leiden.

21 november: Henriëtte Roland Holst (1869 – 1952) – Dichteres
Henriette Roland Host – van der Schalk was een overtuigd communiste, die zich echter teleurgesteld terugtrok naar aanleiding van de ontwikkelingen  in de Sovjet Unie. Zij houdt vast aan haar idealen van vrede en gerechtigheid en vervolgt haar leven als religieus socialiste. Ze schreef gedichten, waaronder de ‘profetenklank uit Israëls ouden tuin’. Ze overleed op 21 november 1952.

22 november: Caecilia – Martelares
Caecilia is een legendarische, Romeinse martelares uit de 2e eeuw, wier verering pas later een grote vlucht nam. Op basis van een passage uit de Caecilialegende wordt zij geëerd als patrones van de muziek en werd het orgel haar meest bekende attribuut. In de 14e eeuw woonde in Utrecht een groep begijnen in het Caeciliaconvent aan de Neude. Haar gedenkdag is 22 november.

25 november: Isaac Watts (1674 – 1748) – Predikant en Dichter
Was predikant van de ‘Independent Church’ in Londen. In het contact met zijn gemeente onderkende hij de behoefte aan zingbare liederen, om zo de Bijbelse boodschap in de mond van de gemeente te leggen. Gevoed door Schrift en traditie is hij de vernieuwer van het Engelse kerklied. Hij stierf op 25 november 1748. Het Liedboek bevat een vijftal liederen van zijn hand zoals: 'Jezus zal heersen waar de zon….' (Gez. 281).

December

6 december: Nicolaas (+326) – Bisschop
Volgens de traditie was Sint Nicolaas bisschop van Myra in Klein-Azië (het huidige Turkije) in de eerste helft van de vierde eeuw. Waarschijnlijk nam hij ook deel aan het Concilie van Nicea (325). In de zesde eeuw wijdde keizer Justitianus een kerk aan hem. Ook in Utrecht zijn twee kerken, die zijn naam dragen.
Bij de verovering van Myra door de mohammedanen werden zijn relikwieën door kooplui gestolen. Ze werden naar Bari gebracht en daar op 9 mei 1087 bijgezet (Sint Nicolaas translatie). Zowel de Oosters-orthodoxe als de Westerse Kerk herdenkt Nicolaas van Myra als instrument van Gods genade en menslievendheid jegens oud en jong. Hij stierf in op 6 december in het jaar 326. In de folklore wordt hij op de vooravond van zijn sterfdag herdacht.

7 december: Ambrosius (339 – 397) – Bisschop en Leraar van de kerk
We gedenken Ambrosius, bisschop van Milaan, als een groot leraar van de Westerse Kerk. Hij werd omstreeks 340 in Trier geboren als zoon van een hoge Romeinse ambtenaar. Het volk van Milaan koos hem, toen hij nog geloofsleerling was, eenstemmig tot bisschop en zijn wijding vond plaats op 7 december, welke in alle kerken zijn gedenkdag is geworden. Wij gedenken hem vooral vanwege de moed, waarmee hij het christelijk geloof verdedigde tegenover het Romeinse gezag en de ketterij van de Arianen. Zijn hymnen en tal van preken werden opgenomen in de kerkelijke getijden. Augustinus’ terugkeer tot het geloof is mee aan hem te danken. Hij stierf op 4 april 397.

10 december: Karl Barth (1886 – 1968) – Leraar van de kerk
Zwitsers theoloog. Pleitbezorger van de zogenoemde ‘dialectische theologie’. Het gaat daarin om de verkondiging van de wil en het gebod van God, zoals die in kruis en opstanding van Christus een levende werkelijkheid zijn geworden en dat in confrontatie met de religieuze mens met zijn verlangens en behoeften. Vanuit deze tegenstelling tussen geloof en religie was Barth een van de meest prominente woordvoerders van de ‘Bekennende Kirche’ in haar verzet tegen Hitler en het Nationaal Socialisme. Haar overtuiging legde deze kerk neer in de ‘Barmer Thesen’, die goeddeels door Barth werden geredigeerd. Deze maken nog steeds deel uit van het geloofsgoed ook van de Protestantse Kerk in Nederland. Karl Barth overleed op 10 december 1968.

11 december: Jochen Klepper (1903 – 1942) – Dichter
Jochen Klepper leefde na de machtsovername van de Nazi’s in Berlijn als dichter en schrijver. Onder druk van het Nationaal Socialisme werd hij samen met zijn Joodse vrouw en dochter de dood ingedreven, op 11 december 1942. In het Liedboek staan twee liederen van zijn hand.

12 december: Ruth – Aartsmoeder
Ruth was afkomstig uit Moab. Zij koos ervoor, nadat haar man gestorven was, om haar schoonmoeder Noömi, net als zij weduwe, te vergezellen naar Bethlehem. De naam Ruth (= vriendschap, vriendin) wordt genoemd in het geslachtsregister van Jezus (Mt. 1, 5). De boekrol Ruth wordt in de Joodse gemeente gelezen op Pinksteren. Ruths gedenkdag is 12 december.

17 december: Daniël – Profeet
Daniël, afkomstig uit hofkringen in Jeruzalem, werd op jonge leeftijd als balling naar Babel gevoerd. Daar trad hij op als profeet en uitlegger van de dromen van koning Nebukadnessar. Het boek Daniël kondigt de ondergang aan van alles wat zich tegen het rijk van God verzet. Daniël betekent: 'mijn rechter is God'. Zijn gedenkdag is 17 december.

21 december: Thomas – Apostel
Op 21 december gedenken we Thomas, apostel van de Heer.
Zijn bijnaam was: Didymus, hetgeen tweeling betekent . Diep geraakt door de kruisdood van Jezus komt hij zijn twijfel over het bericht van de opstanding te boven in de ontmoeting met de levende Heer zelf. En die ontmoeting roept zijn belijdenis te voorschijn: 'Mijn Heer, mijn God'.
De gemeente van Christus gedenkt hem dan ook niet, zoals de spraakmakende gemeente, als 'de ongelovige Thomas' maar als gelovige.

23 december: Abraham, Isaak en Jakob – Aartsvaders
Abraham, Isaak en Jakob waren de drie aartsvaders uit de verhalen van het boek Genesis. De wording van hun families verzinnebeelden de wording van Israël. Zij zijn voorbeelden van hoe er, in Bijbels perspectief, moet worden samengeleefd in het land van belofte. De verhalen gaan over de doorgang van Gods verbond in een bedding van geloof en soms ook ongeloof en bedrog. Zij worden gedacht op 23 december.

24 december: David – Profeet en Koning van Israël
David was de tweede koning van Israël (opvolger van Saul en de vader van de wijze koning Salomo). In de verhalen van de Bijbel is hij de gezalfde koning bij uitstek, afkomstig uit het geslacht van Juda. Hij ging zijn volk voor in vrede en het zingen van psalmen. Ook al reed hij, niets menselijks was hem vreemd, zo nu en dan een behoorlijke scheve schaats. In de verhalen van de Bijbel is het wachten op de grote ‘Zoon van David’, de Messias van Israël die de uiteindelijke vrede en verlossing zal brengen. In het nieuwe testament (Mt. 1) is David de stamvader van het geslacht waaruit Jozef van Nazareth wordt geboren, die de vader van Jezus Christus (= Messias, Gezalfde) zal worden. David wordt dús gedacht op 24 december.

25 december: Geboorte van onze Heer Jezus Christus
Vandaag gedenkt de kerk het feest van de geboorte van Jezus Christus. Op de dag die in de Romeinse cultus van de eerste eeuwen gewijd was aan de ‘Sol invictus’ (de onoverwinnelijke zon). Daarmee verwijst dit feest naar Christus als het licht der wereld, met name in de Noordelijke helft van de wereld verbonden met de zonnewende: vanuit de donkerste tijd wordt het weer licht. Jezus werd geboren in Bethlehem en verwijst zo naar de grote koning David, die vrede en verlossing zal brengen over de wereld.

26 december: Stefanus – Diaken en Eerste martelaar
Stefanus, diaken in de eerste gemeente, stierf volgens het boek Handelingen der Apostelen de eerste martelaarsdood: hij werd gestenigd nadat hij het volk aansprak op haar diaconale verantwoordelijkheid die past bij het volgen van Jezus. Een dag na kerst is het te verstaan als contrapunt op de soms erg zoete kerstvreugde: het volgen van dit pasgeboren kerstkind heeft z’n consequenties.

27 december: Johannes – Apostel en Evangelist
Johannes is van de vier evangelisten de meest uitzonderlijke en ook de jongste. Beroemd in zijn verhaal over Jezus is de opmaat waarin hij Jezus beschrijft als het waarachtige Licht en vleesgeworden Woord van de Vader. Wie gelooft in Jezus als het Licht, wordt als het ware aan hem gelijk. Johannes beschrijft waarschijnlijk zichzelf in het evangelie als ‘de geliefde leerling’. In die hoedanigheid is hij dezelfde als de apostel Johannes, die, in ballingschap op het eiland Patmos, de onderdrukte gelovigen in het Romeinse Rijk bemoedigde met zijn apocalyptische vertelling over het einde aan de macht van het kwaad. Zijn gedenkdag is 27 december.

28 december: Onschuldige Kinderen van Bethlehem – Martelaren
Op 28 december gedenkt de kerk, als één van de onderdelen van het acht dagen durende kerstfeest, de moord op de onschuldige kinderen van Bethlehem. Koning Herodes, in de beroemde kerststal van deze kerk buiten de stal afgebeeld, liet uit angst voor de nieuwgeboren koning Jezus, alle kinderen onder de 2 jaar in Bethlehem vermoorden. Door een droom van Jozef konden hij en zijn vrouw en de Pasgeborene ontkomen en uitwijken naar Egypte. Het bloed van de kinderen van Bethlehem is een aangrijpende klacht uit de aarde van mensen die onschuldig omkwamen vanwege de goede boodschap over Jezus.